Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar letiim Yazarlar Ariv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karada
Dier lkeler
Balkanlar
Trk Dnyas
Konuk Yazar
letiim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Ariv
Strateji/Eitim
ne kanlar
. . . . . . . . . .
sim Anlamas 5 veya 6 Temmuzda Yeniden Oylanacak
Gen Kalemlerspor Yeni Sezon Formalarn Tantt
amerya Mslmanlar Yunanllarn yapt katliam unutmuyor
Gmlcine Celal Bayar Aznlk Lisesi 110 mezun verdi
amerya Arnavutlar
Kosova Cumhurbakan Thai: Trkiye Olaanst Stratejik Bir lke
Toplumu Birletiren Adam Dr. smail Cambazova Vefa Gecesi"
TRKSOYun 25. kurulu yl dnm Bakde kutland
Kammenosdan "Makedonya" aklamas
Dou Trkistanllardan Urumi olaylarnn 9. ylnda protesto
Dviz  
  Dolar : 4.8420
  Euro : 4.2882
Hava  
 
 
Video  
NUR PAAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bk. Veki...
zcan Pehlivanol...
RUBASAM YNETCS...
HH LDER LTF ...
RUMELݴYE ELVEDA...
ELVEDA RUMEL-SKY...
ELVEDA RUMEL SK...
S. Krs  

Makalenin Detay

Ana sayfaya Dn

BOSNA SAVAI -7
.
30.04.2018



Henz Dayton Bar Grmeleri balamadan, Bosnal Hrvatlar ile Bonaklar arasnda bir anlama ABDnin yardmyla 18 Mart 1994te gereklemiti.[1]Alija zzetbegovi ve Franco Tudjman arasnda imzalanan ki toplumlu federasyon ve ilikilerin gelitirilmesine ynelik n anlamaya gre Bosna Hersek Cumhuriyeti bir federasyon olarak kantonlara ayrlacakt.[2]Bu aamadan sonra ABD, ngiltere, Fransa, Almanya, ve Rusyadan oluan bir Temas Grubu oluturulmutur. Temas Grubu zerinde anlalan Bonak-Hrvat federasyonu ile Republika Srpska arasnda bir bar salamaya ynelik almtr. Yalnz Temas Grubu nerilerinin de Karadzi tarafndan kabul edilmemesinden sonra, Milosevi Srplarn yeterli lde amalarna ulatn belirtip, Republika Srpska ile olan ilikilerini kesecektir.[3]

Bu noktadan sonra yalnz kalan Bosnal Srplar, anlattmz Srebrenitsa saldrlarn gerekletirecek ve NATO mdahalesine maruz kalacaklardr. Bylece Bosnal Srplar, Bonak-Hrvat federasyonu ile Ohio Daytonda bir araya gelmitir.

Daytondaki grmelerden sonra taraflar Aralk 1995te Pariste Dayton Bar Anlamasn imzalamlardr. Dayton Anlamasna gre Bosna Hersek, topraklarnn %51i Bosna Hersek federasyonu idaresinde Bonak ve Hrvatlarn, %49u Republika Srpskann idaresinde olmak zere iki birimli bir devlet olacaktr. Bu anlamayla demokratik kurumlarn ileyii, insan haklar, mltecilerin geri dn, mal-hizmet-sermayenin serbest dolam gvenceye alnmtr. Ayrca anlamadaki taraflarn Bosna Hersek, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ve Hrvatistan Cumhuriyeti olmasndan dolay, bu lkelerin birbiri arasndaki ilikiler normalleme yoluna girmitir.[4]Bylece Bat Balkanlarn gvenlii salanabilmitir.

Ayrca Dayton Bar Anlamasnn Ek 1-A blmnn 1. fkrasna gre Bosna-Hersekte grev yapan UNPROFOR yerine anlamann gerekletirilmesi iin kurulacak IFOR grev yapacaktr.[5](IFOR-Implementation Force) NATOnun sorumluluuna verilen IFOR grevi 12 ay sreyle snrlandrlm bu dnemde Bosna Hersek serbest seimlerinin yaplmas kararlatrlmtr. IFOR UNPROFORdan 19 Aralk 1995 tarihinde grevi devir almtr.[6]Bylece Bosna Hersekte Birlemi Milletler Yksek Temsilciliinin denetiminde bir uluslararas himaye sistemi kurulmutur. IFOR bnyesinde 60.000 askerden oluan bir kuvvet grev yapmtr. Eyll 1996 tarihinde Bosna Hersekte gerekletirilen seimlerden [7] ay sonra grev sresi biten IFOR, Birlemi Milletler Gvenlik Konseyinin 1088 numaral karar gereince greve balayan SFORa yerini brakmtr. [8]SFOR da IFOR gibi Birlemi Milletler szlemesinin 7. blmne dayanan Dayton Bar Anlamasnn askeri boyutlarn uygulama yetkisiyle donatlmtr. 2004 ylnn Aralk aynda SFOR grevini tamamlam ve NATO kuvvetlerinin yerini Avrupa Birlii almtr.[9]

Yugoslavyann dalmasyla balayan ve uluslararas mdahale ile son bulan Bosna Hersek sava bu ekilde sona ulamtr. Bu veriler zerinden Bosna Hersek e ynelik insani mdahaleye ve bunun uluslararas hukuktaki yerine bakarsak bunun hukuki olduunu syleyebiliriz.

lk olarak insani mdahale kavramna bakarsak, Martha Finnemorea gre bu kavram yabanc sivillerin refahnn ve hayatlarnn korunmas amacyla askeri ve silahl bir mdahaledir. Bhiku Parekh e gre ise insani mdahale devletin kendi egemenliini korumakta yetersiz kald durumlarda bir baka devlet fiziksel ve psikolojik anlamazlklara, aclara ve uyumsuzluklara son vermek amacyla silahl ya da diplomatik mdahalede bulunabilir. Bu bak alarna da bakarak bu dnemlerde insani mdahale kavramn daha iyi anlayabiliriz. Souk Savan bitimine kadar olan dnemde zellikle 1920de 1. Dnya Savandaki katliamlarn bara ve insan haklarna verdii zarardan dolay bar salamak amacyla kurulan Birlemi Milletlerin insani mdahalenin gerekelerini ve gerek kalnabilecek durumlarn 24 Ekim 1945te yrrle giren szlemesinde aka belirtilmitir.  Szlemenin ilk maddesinde insan haklar ve adaletin korunmasnn cemiyetin en temel grevi olduu, 55. maddede ise cemiyetin temel zgrlkler ve insan haklarna sayg duyulmasnn ve bu ilkelerin glendirilmesini amalamtr. nsani mdahale de bu temel ilkelere dayanlarak yaplmas esas alnmtr. Fakat devletin i ilerine karmama ve self determinasyon gibi birbiriyle elien iki kavramdan dolay, Kosova rneinde grld zerinde insani mdahale kavram uluslararas hukukun sorunlu bir kavram olmutur. Konuyu aarsak, bir taraf NATOyu egemen bir devlete saldrd gerekesiyle sulamaktadr. Dier taraf kendi kendini tayin etme hakk prensibine dayanarak bamszln ilan eden Bosna Hersekin sava meydanna dnmesi ile balayan srete yaanan insan haklar ihlallerine ve Bhiku Parekh gibi dnrlerin Bosnal Srplarn eylemlerini egemen bir devletin kendini koruyamad gerekesine dayanarak insani mdahaleyi savunurlar. Bosna-Herseke olan mdahaleyi, insani mdahale olarak aklamaya altmzda karmza bu ikilem kmaktadr. Bu yzden mdahale BM anlamasnn 12. blmne dayanarak hukukilii kabul edilmitir.

BM anlamasnn 12. Blm silahl mdahaleye dair kurallar belirlemitir. Hakl sava durumu iki adan olmaktadr. Birincisi Jus ad bellum yani sava ilan edilmesi ile ilgili kurallarken, ikincisi Jus ad bello sava srasnda uyulacak kurallardr.

Jus ad bellum kriteri[10] savan hakl sebebi olmasdr. Bosna-Herseke olan mdahale masum insanlarn yaamn korumaya ve blgesel-uluslar aras bar korumaya dayandndan hukukidir. Bosna mdahalesi BM ve onun yetki verdii NATO tarafndan olduundan dolay, mdahale eden kuvvet yasaldr. Ayrca Bosnada mdahale eden birlikler mdahalelerinde orantl g kullanm, orantllk kriterine uymulardr. Baarl olma ans kriteri ise Bosnal Srplara kar NATOnun yrtt operasyonlarda tabi ki karlanmtr. Dier bir kriter olan son are kriterine ise Bosna operasyonlarnda uyulmutur. Hatta askeri mdahale yapmadan konuyu diplomatik yollarla zme isteinden dolay, mdahil taraflar ok zaman yitirmi, can kayplarnn artmasna neden olmulardr. Dolaysyla baktmzda doru niyet kriteri de karlanmtr. nk mdahalenin amacnn bar salamak olduu BM Gvenlik Konseyi kararlarnda grlmektedir. Hoellere gre sava amacnn bildirilmesi kriteri pek karlanmamtr. Bu durumun bir sebebi NATOya gvenli blgeleri savunmak iin verilen BM Gvenlik Konseyinin 836 numaral karar olabilir. Bylece NATO mdahalesi ama asndan belirsiz bir erevede olmutur. Fakat sre asndan bakarsak, kendi fikrime gre, mdahalenin amac masaya oturup bir trl anlamaya varamayan taraflar, zellikle Bosnal Srplar, masaya oturtabilmekti. phesiz bu durum, karar olarak belirtilmediinden bu kriterin karlandn sylememiz zorlayor.

Savan yrtlmesi ile ilgili kurallara jus in bello-ya bakarsak NATOnun Kosovaya olan mdahalesinin aksine, mdahale edilen tarafa ait sivil hedeflere zarar verilmediini sadece askeri mevzilere ve hedeflere mdahale edildiini grmekteyiz. bu durum ayrmclk yani sivillere zarar vermeme ilkesinin karlandn bize gstermektedir. Dier taraftan orantllk ilkesi de NATOnun hava mdahalelerinde karlanmtr. Hatta BM Gvenlik Konseyi mdahale yetki veren kararlarnda srarla kuvvetlerin orantl olmasn ve atekesi gzetmesini istemitir.

Bylece Bosna-Herseke mdahale konusuna bakarsak, mdahaleyi insani mdahale kavramna soktuumuzda insani mdahale kavramnn skntlarndan dolay hukukiliinin tartmasn yapmakta zorlanmaktayz. Fakat hakl sava doktrini perspektifinde incelediimizde BM 12. Blmne dayanan BM Gvenlik Konseyinin kararlar gereince yetki verilen NATO mdahalesi hukukidir. Ayrca mdahaleyi kriterler baznda incelediimizde de mdahalenin uluslar aras hukuka bal kaldn syleyebiliriz.



[1] Soysal, smail ve Kut, ule; Dalan Yugoslavya ve Bosna Hersek  sorunu Olaylar Belgeler 1990-1996, s.57

[2] Ayrntl bilgi iin baknz, Soysal, smail ve Kut, ule; Dalan Yugoslavya ve Bosna Hersek  sorunu Olaylar Belgeler 1990-1996, s.147-156

[3] Kenar, Nesrin; Bosna Hersek Sava; iinde Balkanlar el kitab cilt 2; s. 188

[4] Kenar, Nesrin; Bosna Hersek Sava; iinde Balkanlar el kitab cilt 2; s. 191

[5] Karatay, Osman; Bosna Hersek Bar Sreci; s. 129

[6] Yrr, Pnar; Balkanlarda Uluslar aras Himaye ynetimleri: Bosna Hersek rnei, in Avrasya Dosyas vol:14 say 1, 2008, s. 164

[7] Yrr, Pnar; Balkanlarda Uluslar aras Himaye ynetimleri: Bosna Hersek rnei, in Avrasya Dosyas vol:14 say 1, 2008, s. 167

[8] Yapc,Merve rem; Bosna Hersekte Gerekletirilen Askeri Mdahalenin Uluslararas Hukuktaki Yeri; s.9

[9] Yapc,Merve rem; Bosna Hersekte Gerekletirilen Askeri Mdahalenin Uluslararas Hukuktaki Yeri; s.10

[10] Hoeller, Susie L. ; Ajust War Critique of International Communitys Intervention in Bosnia-Herzegovina Between 1992-1995, /http:/amcips.org/articles/shoeller/htm



Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

Bu Makale 548 Kez Okundu

Bu Makale in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
   
Foto Galeri
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Makale in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

Bu Yazara Ait Dier Makaleler
BOSNA SAVAI - 6
BOSNA SAVAI - 5
BOSNA SAVAI - 4
BOSNA SAVAI -3
BOSNA SAVAI-2
BOSNA-HERSEK SAVAI
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
NATO , TRKYE ve S-400
Sheyl OBANOLU
Kadn sorununu neden zemediler
Nevvl SEVND
Rumlarn Kbrs hayalleri
Prof. Dr. Ata ATUN
Makedonya-Yunanistan Anlamas: Antik Makedonlarla lgisi Olmamak Kaydyla Kuzey Makedonya
Gzde Kl YAIN
IKBYde Referandum, Barzani, Trkmenler ve Trkiye
Dr. lhan Ylmaz CMERT
G m Etnik Temizlik mi?
Metin EDRNEL
BOSNA SAVAI -7
Eren Atala Eri
YABANCILARIN ATATRK HAKKINDA SYLEDKLER (2)
Hseyin BASKIN
100 TANIMLAMADA ORTADOU - IV
Ufuk SSL
12 EYLL VE KAYBOLAN YILLAR
Erdal GZEL
ran-Suudi Arabistan Rekabeti: Yemen rnei
Dr. Yeim DEMR
Irakta Mezhepiliin tek garantisi Trkmenlerdir
mit KPRL
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri