Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar letiim Yazarlar Ariv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karada
Dier lkeler
Balkanlar
Trk Dnyas
Konuk Yazar
letiim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Ariv
Strateji/Eitim
ne kanlar
. . . . . . . . . .
Makedonyada VMRO-DPMNEli Milletvekillerini kna abalar "Devam Ediyor
RUMEL BALKAN DERNEKLER FEDERASYONU BASIN BLDRS
Razgrad Pargal brahim Paa Camii Restore Ediliyor
Trk Yar Orhan Amet skpte Birinci Oldu
Balkan Savalarnn Yldnm
Boykotlar bitti, zm bekleniyor
Krcaalide geleneksel aure etkinlii
Koukavakta geleneksel Seid Baba Panayr yapld
Gemi Olsun Hasan Yeniciler
Makedonyada Anlama in ki Seenek Var: te ki ounluu ya da Erken Seim
Dviz  
  Dolar : 5.6481
  Euro : 4.9954
Hava  
 
 
Video  
NUR PAAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bk. Veki...
zcan Pehlivanol...
RUBASAM YNETCS...
HH LDER LTF ...
RUMELݴYE ELVEDA...
ELVEDA RUMEL-SKY...
ELVEDA RUMEL SK...
S. Krs  

Makalenin Detay

Ana sayfaya Dn

BR YOL HKAYES: SARAYBOSNA-BELGRAD OTOYOLU
.
08.06.2018



Bosna-Hersekteki her baarl proje, Bosna-Herseki iindeki ayrlklara kar dahi glendirir. Peki, Trkiyenin Bosna ve Bonaklar iin ok daha fazlasn yapmasnn nndeki engel Bosnal Srplar m, Srbistan m yoksa Rusya m?

Bir Yol Hikayesi: Saraybosna-Belgrad Otoyolu

Trkiye, Saraybosna-Belgrad otoyolu iin milyar Euro salamaya hazr ancak Bosnal Srplar otoyol yapmna kar kyor. Bosna letiim ve Ulatrma Bakan Ismir Jusko, otoban yapm iin milyar Euroluk finansman nerisinin artlarn grmek zere Trkiyeyi ziyarete hazrlanrken Srp Cumhuriyeti (Republica Srpska) 23 Maysta anlamay desteklemedikleri ynnde bir aklama yaynlad. Aklama, Juskonun iki lke arasndaki niyet mektubunun 20 Maysta imzalandn aklamasndan hemen sonra geldi. Republica Srpska (RS) letiim ve Ulatrma Bakan Nedjo Trnini, Trkiye ve Bosna tarafndan imzalanan niyet mektubu, Srp Cumhuriyeti ile bir anlamaya varlmadan nce hibir neme sahip deildir aklamas yapt. Trnini, Federasyon proje uygulamada serbesttir ancak RS adna karar veremez dedi ve otoyol projesinde RS ve Bonak-Hrvat Federasyonunun birlikte karar vermesi gerektiini savundu.

Proje aslnda iki yllk tartma sreci sonrasnda olgunlaabildi. 2017de Bosna Hersek ve Srbistan otoyol projesi iin anlam, finansman iin Trkiyeye ortak mektup gndermiti. O dnemde otoyol maliyetinin 800 milyon Euro olaca hesaplanyordu. Trkiye projeyi nemsedi ve gerek lojistik olarak nemli bulduu iin gerekse iki lke ilikilerinin gelitirilmesindeki aktif roln srdrmek iin destee hazr olduunu aklamt. Ancak otoyolun gzergah konusunda Bosna-Hersek kaynakl bir takm sorunlar ve tartmalar bir sonraki adma geilmesini engelledi. Bosna-Hersekteki tartma rotann lkenin dousundaki Gorajde ve Visegrad ya da kuzeydeki Tuzladan gemesi zerineydi. Ancak temelinde Bosna Hersekin -Dayton Anlamasndan kalma- karar alnmasn ve uygulanmasn zorlatran ynetim sistemiydi.[1] Bosna Hersek Anayasasna gre lkenin kurucu orta olan Bonak, Srp ve Hrvatlarn temsilcilerine eit sz hakk tannmas, en basit ilerde dahi l onayn aranmas, karar alnmasnn nndeki en byk engel. Bu engel, lkenin alabilir durumdaki fabrikalarnn yzde 80inin kapal kalmasnn da lkenin AB ya da NATO yelii yolunda ilerlemesinin sekteye uramasnn da msebbibi. Otoyol tartmas ise Bonak-Srp etnik ilikileri ile ilgili deil ancak Bosnann iki tarafnn yani Bonak ve Hrvat hkimiyetindeki Federasyonun ve Srp arlkl entite RSnin ekonomik karlarnn atmas; iki tarafn da bu ok nemli altyap projesinin kendi belediyelerinden gemesini istemesiyle ilgiliydi. Bonak Hrvat Federasyonu blge nfusu 1.5 milyona ulaan Tuzla rotasn isterken RS ticaret merkezi olmayan blgenin kalknmasna hizmet etmesi iin Visegrad rotasn istiyordu. Ek not olarak Tuzla rotas yine RS iinde bulunan Bikeljinadan zaten geiyordu ve Visegrad rotas da arazinin inaat iin elverisiz olmas nedeniyle pek ok tnel, kpr ve viyadk gerektireceinden daha maliyetli bulunuyordu.  Bu noktada Srbistann tercihi de Bosnal Srplarla rtyordu: ki bakentin Srbistann gneyinden Bosnann da dousundan birlemesi ynndeydi.

Gzergah konusundaki tartma, 2018 Ocak aynn sonunda gerekletirilen stanbul bulumasnda Trkiyeden gelen zm nerisiyle sonland.  Trkiye Cumhurbakan Erdoan ile bir araya gelen Srbistan Cumhurbakan Aleksandar Vuci ve Bosna Hersek Devlet Bakanl Konseyinin Bonak yesi Bakir zzetbegovi gerekletirdikleri toplantnn ardndan Saraybosna-Belgrad Otoyol Projesinde anlama salandn duyurdu. Trkiye hem finansman stlenmiti hem de iki gzergah da hayata geirme sz vermiti. stelik yolun baz ksmlar ekspres yol olacakt. Projenin yeni haline gre 1.8 milyar Euroya mal olacak 190 kilometrelik ilk gzergh Saraybosna-Zenica-Tuzla-Brcko-Bikeljina-Belgrad rotasn izlerken 160 kilometrelik ikinci gzergah Belgrad-Pozega-Viegrad-Saraybosna rotasn izleyecek. Bylece yol bir tam tur halini de alm oldu. Otoyolun artk 350 kilometrelik bir projeye dnmesi maliyet hesaplarn da deitir ve yeni rakam 2,6 milyar Euro olarak akland.

Bosna-Hersekte baz rotalarda halihazrda otoyol var ancak olmayan yerlerde dalk yap ve lke boyunca uzanan nehirler nedeniyle ulam olabilecein -drt kat zaman harcanmasna neden oluyor. Saraybosna-Zenica arasndaki mevcut otoyola lkenin en byk endstriyel blgesi olan ve yarm milyon nfuslu Tuzlann da balanmas zaten lke ekonomi iin bal bana byk bir hizmet. Gnde 22 bin aracn bu yolu kullanaca dnlyor. Yolun Brckodan da geerek Belgrada kadar uzanmas ise kelimenin tam anlamyla Bosna-Hersek toprak btnl bakmnda da Bosna Hersek Srbistan ilikilerinin gelimesi bakmndan da nem arz ediyor. Dier gzergahn da Belgrad-Pozega ksm halihazrda Srbistan tarafndan yaplmakta ve hatt tamamlayacak 160 kilometrelik ksm da Trkiye tarafndan ina edilecek. Otoyol yapmn Trkiye stlendi ancak Trk irketleri yerli igc kullanarak projeyi tamamlayacak. Dolaysyla yap-ilet-devlet modeliyle yaplmas planlanan proje, blgenin kalknmas, refahn ve sosyal btnln pekitirmenin dnda gerek Bosnada gerek Srbistanda istihdam da salam oluyor. Bu noktada ilgili devletlerle ticari ilikilere de yer vermek gerekirse Bosna Hersek Trkiye ticaret hacmi getiimiz yl 600 milyon dolar geti ve 20 Maysta Erdoann Saraybosna ziyaretinde hedef 1 milyar dolar olarak akland. Srbistan-Trkiye arasndaki d ticaret hacminin ise bu yl 1 milyar dolar amas bekleniyor.

Trkiye Balkanlarn geri kalannda da koridor, otoyol, havaliman inaat ve iletmesi stlenmiti ve bu proje bir anlamda Balkanlarda Trkiye tarafndan kurulan ulam ann bir devam. Bu elbette blgesel btnleme ve kalknma kadar istikrarn salanmasnda da nemli bir adm. Ancak bu proje dier bir ynyle Balkanlarn en zorlu ikilisi saylabilecek Bosna ve Srbistan arasndaki ilikilerin gelimesi bakmndan da nemli. Bu ynyle projenin hayata geirilmesi, ilki 2010da Trkiyenin evsahipliinde stanbulda gerekletirilen l Zirve Toplantlarnn elle tutulur sonularndan saylmal.

Bu projenin eksii, Bonaklar birletirmeye de hizmet edebilecekken Srbistana uzanan rotann Srbistan Bonaklarnn yaad Sancaktan gememesi. Yine de otoyollarn yeni rotalarla geliebilecek olmas nedeniyle bu projenin orta vadede bylesi bir hedefi de destekleyecei yorumunu yapabiliriz. Nitekim Belgrad Sancak boydan boya geerek Karadaa balayan ve bir ksmnn yapmn yine Trk irketlerin stlendii otoyol iki lkeyi olduu gibi Karada ve Srbistan arasnda blnm Sancak da birbirine balamt. (Bu yolun yapm esnasnda projenin Saraybosnaya uzamamas Bosna Hersekte eletirilere neden olmutu.) Belgrad-Saraybosna Otoyolunun geecei Pozega ile Yenipazar (Novipazar) arasndaki yolun bir ksm da halihazrda otoyol. Dolaysyla ok zor bir corafyada, siyasi dengelerin ar krlgan olduu bu blgede baz neticeler yllara yaylm giriim ve abalarla elde edilebiliyor. Bu anlamda blge refah ve istikrar adna elini tan altna sokan bir Trkiyeden bahsettiimizi vurgulamak gerekir.

Peki, grnen tm sorunlar zld, gzergah anlamazl atan taleplerin tamamnn karlanmas suretiyle giderildii ve finansman konusunda eli ak davranld halde Bosnal Srp yneticiler neden kendilerine de hizmet edecek bylesi devasa ve nemli bir yatrm nleme telana dtler? Bunun grnen ilk aklamas yaklaan Bosna-Hersek seimleri. Sonbaharda hem devlet bakanl hem parlamento seimleri yaplacak ve grnen o ki sorun karma potansiyeli hala daha oy arttrc bir etken olarak grlyor. Zaten bir sredir bilhassa Bonak nfusu tedirgin eden bir takm provokatif olaylar yaanyordu. Hatta Bakir zetbegovi lke iinden ve blgeden birtakm glerin balatt Bonaklara kar zel sava iddetle knadn aklamak zorunda kalmt. Srplarn yeni paramiliter yaplar kurduu, sokak gsterilerine katlan bu kimselerin askeri eitim ald iddia ediliyor. te yandan anayasal olarak ayr bir polis gc kurma hakkna sahip olan RSnin terrle mcadele aklamasyla 2 bin 500 yeni otomatik silah tedarik etmeye girimesi de RS Bakan Milorad Dodikin silahl bir g kurmay hedefledii[2]iddialarn gndeme getirdi.  Bat basnnda Arsz Srp Milliyeti olarak da tanmlanan Dodik, RSnin Bosna Hersekten ayrlmas taraftar ve hatta bunun iin zemin hazrlayan pek ok giriimde de bulunmu bir siyasi. Bahsettiimiz proje ise ayrlmay gletirici yeni balar kuruyor.

 

Ak ki Bosna-Hersekteki her baarl proje, Bosna-Herseki glendirir. Bu tr projeler, Bosna Hersekin blge lkeleri arasndaki ekonomik ve stratejik konumunu iyiletirirken -ironik olacak ama-kendi iindeki ayrlklara kar da toprak btnln salamlatrr. Dodikin siyasi hesaplarnn sreci nereye gtreceini greceiz. Dodik, en son Bosna Hersek Anayasa Mahkemesi karar hilafna 9 Ocak Srp Cumhuriyeti Gn ilan ettiinde bamszlk giriimine dnya kamuoyunun tepkisini ve uygulanan yaptrm grmt. imdi RSdeki ekonomik gelimelerin ve kalknmann nn aan lider olma kimlii ile ayrlk tavrla oy toplamay srdren lider kimlii arasnda tercih yapacak. Asl mesele ise u: Bosnal Srplar asla Srbistansz hareket etmediine gre bandan bu yana otoyol giriimlerini balatan taraf olan Srbistan, bu projenin gereklemesini istiyor mu istemiyor mu? Yabanc yatrma ak olan, ticari ilikilerin glendirilmesi iin pek ok giriim yapan ve lkenin kalkndrlmas ve refahn salanmasnda tm brokratik engelleri kaldran Srbistan, hem Bosnal Srplarn hem Srbistann beklentilerinin karland bu projenin nndeki Dodik engelini nasl kaldracak?

Bu makale, sadece bir yol hikayesini aktarmak iin kaleme alnmad. Bosna Hersekin iinde bulunduu derin amaz otoyol projesi rnei zerinden anlatmak ve ayn zamanda Trkiyenin Bosna ve Bonaklar iin ok daha fazlasn yapmas gerektii grn paylamakla birlikte bunun nndeki engelleri de sergilemek iin yazld.

 [1] lkenin devlet sistemini ve Anayasasn da oluturan 14 Aralk 1995 tarihli Dayton Bar Anlamasna gre Bosna Hersek, topraklar yar yarya paylaan (yzde 51-yzde 49) biri Bosna Hersek Federasyonu, dieri Republika Srpska olmak zere iki entite ile Bonak, Hrvat ve Srp olmak zere kurucu halktan ve ayr bir ynetimi bulunan Brko Blgesinden oluur. Yaklak on iki kilometre kare alana ve 80 bin nfusa sahip Brko, BM ynetimine tabi. Bonak ve Hrvatlarn oluturduu Bosna Hersek Federasyonu ierisinde ayrca 10 kanton bulunur.

[2] RS (Bosna Hersek Srp Entitesi) polisindeki toplam 6 bin 906 polisten 6 bin 433nn Srp kkenli olmas endieleri arttrmaktadr.

Bu analiz ilk olarak Diplomatic Observer dergisinin June 2018/124. saysnda yaynlanmtr.


(Gzde Kl YAIN)



Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

Bu Makale 146 Kez Okundu

Bu Makale in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
   
Foto Galeri
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Makale in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

Bu Yazara Ait Dier Makaleler
Kosova-Srbistan Mzakereleri: Arazi Deiimi Seenei
Kbrsta Garantrln Kaldrlmas Mzakereleri Balyor
Kbrsta Blnmlk ve Blememe Sorunu
Londrada Bat Balkanlar Zirvesi
Makedonya-Yunanistan Anlamas: Antik Makedonlarla lgisi Olmamak Kaydyla Kuzey Makedonya
Kosova, Srp Yedekisini Sava Sulusu Olarak Yarglyor
Trkiye-Yunanistan Gerilimi Neden Trmand
Balkan Uzman Gzde Kl Yan aramza hogeldiniz
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
KUATILDIIMIZIN FARKINDAMISINIZ?
Sheyl OBANOLU
Bir zamanlar Avrupadan kaanlar bize snyordu
Nevvl SEVND
Diplomaside Almadan Verilmez
Prof. Dr. Ata ATUN
Kosova-Srbistan Mzakereleri: Arazi Deiimi Seenei
Gzde Kl YAIN
11 Eyll 2001 Sonras Deien Dnyada Gvenlik Algs ve Orantsz Tahterevalli Kuram - 8
Sleyman ZMEN
IKBYde Referandum, Barzani, Trkmenler ve Trkiye
Dr. lhan Ylmaz CMERT
NOT DEFTER: 15-22 EKM
Metin EDRNEL
BOSNA SAVAI -7
Eren Atala Eri
ATATRK HAKKINDA SYLEDKLER (3)
Hseyin BASKIN
100 TANIMLAMADA ORTADOU - IV
Ufuk SSL
randa Su Krizi Derinleiyor
Dr. Yeim DEMR
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri