Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar letiim Yazarlar Ariv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karada
Dier lkeler
Balkanlar
Trk Dnyas
Konuk Yazar
letiim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Ariv
Strateji/Eitim
ne kanlar
. . . . . . . . . .
Hulusi Akardan iprasa 12 mil yant: Fr Hatt devam edecek
Bulgaristan parlamentosunda gndem Trk dizileri
RUBAFED Ynetim Kurulu Toplants (05.11.2018)
Trkeden Bulgarcaya 3 bin 500 kelime gemitir
TANZMAT FERMANININ YILDNM
RUBAKAD Antkabirde ATATRKn manevi Huzurunda
Yunanistan giderek ar saa doru kayyor
RUBAFED ve RUBASAM Ankarada Siyasi Partileri Ziyeret Etti
skee, Remzi hocasn kaybetti
Bulgaristan Cumhurbakan Radev: Geleneksel dini cemaatlerin faaliyetlerine d mdahale olmamal
Dviz  
  Dolar : 5.3412
  Euro : 4.7023
Hava  
 
 
Video  
NUR PAAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bk. Veki...
zcan Pehlivanol...
RUBASAM YNETCS...
HH LDER LTF ...
RUMELݴYE ELVEDA...
ELVEDA RUMEL-SKY...
ELVEDA RUMEL SK...
S. Krs  

Makalenin Detay

Ana sayfaya Dn

ABDnin Ambargo antaj Tutar m?
.
08.06.2018



30 yldr nkleer program bahane edilerek rana ynelik psikolojik sava hep gndemde kalm ve kalmaya da devam edecektir. rana kar sava rzgarlar estiren srail bu defa da nkleer silahlar zerinden esintiyi devam ettiriyor. Son olarak 6 Maysta Lbnanda yaplan seimlerde ran destekli Hizbullahn zaferle kmas srailin sesini ykseltmesine yol amtr. ABD Bakan Donald Trumpn, 2015 ylnda ranla P5+1 lkeleriyle birlikte imzalad nkleer anlamadan ayrlma karar ise sraile destek vermesi olarak deerlendirilmektedir. 

ABD Bakan Donald Trumpn ABDnin nkleer anlamadan geri ekildiini aklamas ile randa ve daha geni kapsaml dnldnde Ortadouda ne gibi sonular yaratacana bakmak gerekiyor.

Bu karar Orta Dou ve rana ynelik nemli riskler ve yanl hesaplamalar zerine kurulmutur. ABD ve srailin, rana ekonomik bask yapmak suretiyle slam Cumhuriyetini zayflatarak siyasi bir dnm yapabileceklerini hesaplamakta olduklarn syleyebiliriz. Tabii bu hesap dier mttefik diyebileceimiz Snni dnyasnn lideri olmay amalayan Suudi Arabistann da beklentileri arasndadr. Dolaysyla Suudi Arabistan ile Birleik Arap Emirlikleri (BAE) Trumpn anlamadan ekilme kararn olumlu olarak deerlendirmilerdir.

rann Nkleer Gemii

slam Devrimi sonras deien dengeler iinde ran d politikas da evrim yaam ve kendi d politikasn yeniden belirlemitir. Dolaysyla blgesel bir g olabilmek gl bir askeri yapya sahip olmakla paralellik gsterdii iin askeri kapasitenin artrlmas gerektiinden yola klarak nkleer silahlara sahip olmak iin almalara balamtr.

rann nkleer bilim ve teknoloji ile tanmas II. Dnya Sava sonunda ABD ile olmutur. Yeni gelien nkleer piyasadaki payn artrmak isteyen ABD 1957de, ran ile iki yl sren mzakereler sonrasnda Atomun Sivil Kullanmna Dair ibirlii Antlamasn imzalam Machine and Foundry irketi Eyll 1967de havuz tipi 5 MW retim kapasiteli bir reaktr rana teslim etmitir. Bakan Richard Nixonn Mays 1972de Tahrana yapt tarihi ziyaret ile ibirlii daha da gelimitir.

1973 petrol krizi ile ykselen fiyatlar aha nkleer enerji projelerinin kapsamn geniletme imkan vermitir. Yine ayn yl ah, ran Atom Enerji Ajansn (AEK) kurmutur. 1974te randa okuluslu uranyum zenginletirme tesisleri kurulmu 1978de de ABD, kullanlm nkleer yakt yeniden ilemesi iin rana En ok Kayrlan lke statsn vermitir.

1970lerde rann nkleer altyapsnn genilemesinde, ranl uzman ve bilim adamlarnn yetimesinde sadece ABD deil Fransa ve Almanya da nemli bir rol oynamtr.

1979 slam Devrimi sonras yaanan Rehine Krizi ran-ABD ilikilerinin sonunu getiren deyim yerindeyse husumet"e neden olan bir gelime olmutur. ABD, nkleer alanda ran ile ibirliini sonlandrmakla kalmayp nkleer teknolojiyi rana nakletmemeleri iin dier lkelere de bask uygulayarak bir engelleme politikas izlemitir.

19801988 Irak-ran Savann, ran ciddi ekonomik skntya sokmas nedeniyle Humeyni tarafndan nkleer santrallerin israf ve dine aykr grlmesi zerine nkleer silah program kesintiye uramtr. Ancak sava srasnda ran, yerli silah sanayinin olmamasnn, Amerikan meneli silahlarna yedek para salayamamasnn ve Batl devletlere baml olmasnn byk bir eksiklik olduunun farkna varmtr. Yine sava srasnda Arap dnyasnn Irak desteklemesi de ran rejiminin korku ve endielerini daha da artrmtr. Edinilen bu tecrbeler sonucunda, rann nkleer silah program 1984 ylnda Humeyni tarafndan yeniden balatlmtr.  

ABD, Souk Sava sonras dnemde Orta Douya yerleme ve bu blgedeki enerji kaynaklarn kontrol altna alma amacnda olmutur. 11 Eyll saldrlar sonras uluslararas terrizme ve kitle imha silahlar reten lkelerle mcadele kapsamnda Orta Douya yerleme frsat bulan ABD, nce Afganistan ardndan Irak igal ederek Orta Doudaki varln her geen gn artrmtr. Afganistan ve Irakn igalleri sonras evrelendiini ve srann kendisine geldiini dnen ran, lke ve rejim gvenliini salamak iin nkleer silaha ynelmitir. ABD, rann faaliyetlerini engellemede uluslararas toplumu kendi tarafna ekmek iin aba sarf ederken ran da, ABD basklarn gvenliine tehdit olarak alglam ve bu nedenle Rusya ve in ile ilikilerini gelitirmeye ve silahlanmaya arlk vermitir.

Ahmedinejad dneminde durdurulmu olan uranyum zenginletirme sreci yeniden balatlmtr. rann nkleer programn tmyle denetim altna almak isteyen Bat, gzle grlr bir ifte standart uygulamaktadr. rnein Hindistan-Pakistann karlkl denge denklemi iinde nkleer bomba sahibi olmalarna gz yumulmas, rann nkleer silah retmesi konusunda ki rahatszln aka dile getiren srailin Dimona Nkleer Santralinden sz edilmemesi Ksacas ran-srail arasnda bu dengenin salanmas istenmiyor.

Nkleer Silah gerekten Sava nedeni olabilir mi?

Gerek bir savaa neden olamaz. ncelikle rann arkasnda Rusya var. Dier yandan Basra ve Umman krfezleri arasnda yer alan ve kresel petrol ticareti iin kritik neme sahip Hrmz Boaz ran tarafndan kapatlrsa petrol varil fiyatnn art tm dnyay etkiler.

Kk apl blgesel bir saldr olabilir. yle ki, yaklak bir ay nce Suriyede am, Hama, Humus, Dera ve Sveydadaki askeri tesislere ynelik yaplan hava saldrlarnda Humus ilinin Kuseyr blgesinde Hizbullah gleri, Derada ise 89. Tugay olarak bilinen ran glerinin hedef alnd grlmt. Bu saldrlar Lbnandaki Hizbullah rgtnn genel sekreteri Hasan Nasrallah tarafndan srailin rana kar sava balatt eklinde deerlendirilmiti.

srail, rana ynelik olarak sadece Suriyede saldr gerekletirmektedir. nk rann elindeki silahlar bilmemekle birlikte iilerden de korkmaktadr. Suriye, Irak, Afganistan, Suudi Arabistan, Yemen vs. lkelerde bulunan iiler ran lider olarak grmektedir. Bu nedenlerle direk sava yerine ran iten ykma abas iinde olacaklar aka grlmektedir.

lkede i sava karmak...

srailin ve mttefiklerinin ncelikle randaki etnik yap zerinden mdahale yapma giriimleri sz konusu olabilir. Bilindii zere PKKnn en kapsaml rgtlenmesi (PJAK)  randadr ve Tahran ynetimine uzun yllardr sorun yaatmaktadr. ABD ile srail tarafndan askeri ve lojistik olarak desteklenen PJAK, Bat Azerbaycann snr ehirlerinde etkin durumda olmakla birlikte son 1 aydan beri blgede genel grev ilan edilmesinde, dkkanlarn kepenklerinin indirilmesinde etkin olmutur. Dolaysyla bu durum ekonomiyi olumsuz olarak etkilemektedir. srail, ABD ve mttefikleri tarafndan Ahvazda Araplarn ayaklanmas, Kirmanahta IDin faaliyetleri, Belucistanda Jundallah rgtnn faaliyetleri bahane edilerek BMden uluslararas mdahale karar kartmak isteyebilirler.

Yaptrm karar alnmas durumunda...

Hatrlanaca zere ABD Irak vurmadan nce ekonomik ambargo ile zayflatmtr. Bu yntemi yeniden kullanarak yaptrmlar yolu ile ran ekonomik adan zarara uratmaya alacaklar net olarak grlmektedir. Son gnlerde dvizdeki ykseli bunun bir gstergesidir. Buna karn Trumpn nkleer anlamadan ayrldn aklamas dviz oranlarn ykseltecek korkusu yaratm olsa da alacak bir sonu ortaya kmtr. 8 Maysta Trumpn aklamada bulunduu zaman diliminde Tmen 7200 iken 9 Mays sabah Tmen 6400lere dmtr.

ABDnin rana BM araclyla ar ekonomik yaptrmlar uygulanmas ynnde aldraca karar ancak ran petrol ve doalgazna ambargo uygulatlmas ile gerekletirilebilir. Ancak bu ynde ambargo uygulatlmas zor grlmektedir. zellikle in ve ABnin enerjiye olan ihtiyalarnn her geen gn artt dnldnde ar ekonomik yaptrm kararnn uygulatlmasnn zorluu ortaya kmaktadr.

Yaptrm uygulanmas durumunda ran, teknoloji transferinde sknt ekebilir. nk yaptrm karar ABDden alnan askeri ve sivil uak yedek paras almn etkileyecektir.

rana kar uygulanacak ekonomik ambargo, dnyada petrol fiyatlarnn artmasna sebep olacak ve bu durumdan dolayl olarak tm lkelerin ekonomileri etkilenecektir. zellikle de gelimekte olan lkeler olumsuz etkilenecektir.

Peki, ran bu beklentilere nasl cevap verecek?

ran ile ilgili olarak ABD-srail ve dier mttefiklerinin beklentilerinin tam tersi durum da sz konusudur. yle ki, 30 yldr rana ynelik yaptrmlar rejimi deitirmedii gibi blgede de bir takm rahatszlklara ve deiimlere neden olmutur. rann, ii Hilali iinde yer alan Lbnan, Suriye, Irak ve Yemendeki etkisini derinletirdiini syleyebiliriz.

rann, 1980-1988 yllarndaki Irak-ran Sava ve 2003-2015 yllar arasnda nkleer program nedeniyle zerindeki basklar ile hem Arap lkelerine hem de emperyal glere kar hayatta kalma mcadelesini i kamuoyuna anlatarak rejimi koruduunu da hatrlamak gerekiyor.

ABDnin anlamadan ekilmesi ran iin, ABD-srail mdahalesi ve buna kar mcadele anlamna gelmektedir. Bylelikle milliyeti sylemlerle ABDye kar fke artmas ve ran iindeki ayrlk hareketlerin ulusal birlik bayra altnda yeniden ina edilebilmesi muhtemeldir.

ran bundan sonraki srete Rusya ve in ile olan ilikilerini gelitirerek hem yaptrmlara hem de olas bir mdahaleye kar nlem alma yoluna gidecektir. Olas bir mdahale karsnda rann diplomasi ile deil sz konusu devletler ile direk kar karya gelebilecei ihtimali yksek olmakla birlikte Devrim Muhafzlar Genel Komutan Yardmcs Tugeneral Hseyin Selaminin ifadeleri de bunu dorulamaktadr.

10 Mays gn srailin, Golan Tepelerinden Suriye slerindeki ran glerine ynelik roket frlatmas 2011den beri devam eden atmalar iinde Suriyeye kar en ar saldrlarndan biri olmutur.

AB sreten rahatsz...

ABye gelince, ran konusunda ABDnin zorlamalarndan rahatsz. ngiltere, randa nde gelen yatrmc lkelerden biri olan Fransa ve Almanya, ABD Bakan Donald Trumpn kararna ramen anlamaya bal kaldklarn ifade etmilerdir. nk AB, anlamann k ile Orta Douda ykselen tansiyonun zaten var olan atmalar derinletirmesi riskini artrabileceinden korkmaktadr.

srail Ordusunun ABD tarafndan kaytsz artsz desteklendiini ve ona saldrmann, Washingtona saldrmak anlamna geldiini herkes bilmektedir. Nkleer programndan vazgemesi iin rana bask yaplrken, Suudi Arabistan veliahd Selmann nkleer almalar ile ilgili giriimlerine ve yllardan beri nkleer gce sahip olduu bilinen Pakistan gibi lkelere ses kartlmamaktadr. Bu durumdan da Ortadounun, srail ile Suudi Arabistann egemen olduu bir nkleer blge haline gelmi olduu anlam kmaktadr.

Tahrann atom bombasna sahip olmas halinde Ortadoudaki dengelerin tamamen deiecei ve dier lkelerin de nkleer silah sahibi olmak isteyeceini dnen srail, ABD ve Batl lkelerin yllardr siyasi ve ekonomik yaptrmlarla Tahran nkleer programndan vazgeirmeye altn ancak bu konuda baar salamadn savunmaktadr. 

ranllarn bak asyla ise srail bir devlet deil ama Filistini igal eden ve burann tarihsel sakinlerine zulmeden bir gayrimeru oluumdur. Dolaysyla onunla savamak merudur.

rana mdahale olmas durumunda

ABD hemen her krizde rana ynelik yaptrm uygulamaktadr.  Son krizde de bu ynde bir beklenti sz konusudur. Tabii akla hemen Rusya ve in rann arkasnda olursa yaptrmlarn baarsz olaca gelir. Ancak ABD tarafndan Rusyaya da yaptrm uygulanmakta ve bu yaptrmlar geniletmeye almaktadr. Tm olumsuzluklara karn ran, elindeki gl silahlar petrol ve doalgaz kullanmak suretiyle skntlarn stesinden gelebilecektir.

srailin Tahrana askeri bir saldrs karsnda Hamas ve Hizbullah rann yannda yer alarak Ortadouda byk atmalarn kmasna ve ok insann lmesine neden olacaktr.

Sonu

ABD ve srailin rana olas direk mdahalesi 3. Dnya Savana neden olur. Bunun bilincinde olan BM de endie duyduunu dile getirmekte, ngiltere ve AB de rana ynelik bir mdahaleyi desteklememektedirler. nk ticari kayp ciddi boyutlara ulaabilir. Blge devletlerinin de olas bir savan ykc etkisini gz nnde bulundurarak ABDnin, ran srekli tehdit olarak gstermek suretiyle kendilerine silah sat yaparak kazan salad gereine gre hareket etmelidirler.

Bu analiz ilk olarak Diplomatik Gzlem dergisinin Haziran 2018/77. saysnda yaynlanmtr. 



Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

Bu Makale 174 Kez Okundu

Bu Makale in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
   
Foto Galeri
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Makale in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

Bu Yazara Ait Dier Makaleler
randa Su Krizi Derinleiyor
ran-Suudi Arabistan Rekabeti: Yemen rnei
randa "SU KRZ"
AFRNE ZEYTN DALI
SLAM BRL TEKLATI (T) VE KUDS KARARI
100. YILINDA BALFOUR DEKLARASYONU DEEN BR EY YOK
Suriyede Aktr Msr m?
Barzani Krt Devleti Kurabilir mi?
Kadim ehir Kuds
TRKMENN (TRKN) ADI YOK
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
ATIIN YOLDA
Sheyl OBANOLU
Bir zamanlar Avrupadan kaanlar bize snyordu
Nevvl SEVND
Yunanistann Ege ve Kbrs siyaseti deiiyor
Prof. Dr. Ata ATUN
Kosova-Srbistan Mzakereleri: Arazi Deiimi Seenei
Gzde Kl YAIN
KIBRIS TRKLERNN KKEN VE SOSYO-KLTREL ZELLKLER
Sleyman ZMEN
IKBYde Referandum, Barzani, Trkmenler ve Trkiye
Dr. lhan Ylmaz CMERT
NOT DEFTER: 12 - 18 KASIM
Metin EDRNEL
BOSNA SAVAI -7
Eren Atala Eri
BATI KAYNAKLARINDA STANBULUN FETH
Hseyin BASKIN
100 TANIMLAMADA ORTADOU - IV
Ufuk SSL
randa Su Krizi Derinleiyor
Dr. Yeim DEMR
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri