Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar letiim Yazarlar Ariv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karada
Dier lkeler
Balkanlar
Trk Dnyas
Konuk Yazar
letiim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Ariv
Strateji/Eitim
ne kanlar
. . . . . . . . . .
Gen boksr Ergnal Sabri, Bulgaristan Kupas ampiyonu oldu
stiklal Marnn yazar Mehmet Akif Ersoy Bat Trakyallara anlatlacak
Srp milliyetisi etniklerden Bosnada provokasyon
Krcaalide ilk defa Nevruz Bayram kutland
stiklal Marnn airi Mehmet Akif Ersoy Filibede Anld
Azerbaycan Bykelilii, Krcaalide Nevruz Bayram Etkinlii Dzenliyor
12 Mart stiklal Marnn kabul ve Mehmet Akif Ersoyu anma gnn kutluyoruz,
AP Milletvekili Necmi Ali: Trkiye ile mzakere srecinin sona erdirilmesi bizim iin kabul edilemez!
27 Nisan Davasnda Yarn Karar Gn
Kuzey Makedonya sminin Kullanm Nasl Olacak?
Dviz  
  Dolar : 5.5274
  Euro : 4.9872
Hava  
 
 
Video  
NUR PAAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bk. Veki...
zcan Pehlivanol...
RUBASAM YNETCS...
HH LDER LTF ...
RUMELݴYE ELVEDA...
ELVEDA RUMEL-SKY...
ELVEDA RUMEL SK...
S. Krs  

Makalenin Detay

Ana sayfaya Dn

Gagavuz Trkleri ile ilgili hi bilmediimiz gerekler
.
24.12.2018



Gagavuz kadnlar bize pek dost bir kltrn cana yakn dostlar. nsan bir tanda rastlam gibi seviniyor onlar grnce.

Gagavuzyay yllar nce gezdim, sanrm o dnemde hi bu konuda kamunun bilgisi yoktu. Antropolojik zenginlii ok yksek bir blge ve kltrle karlatm. Kimsenin ilgilenmemi olmasna da armtm. 20 yl ncesinden.

Gagavuz Yeri; Moldovann gneyinde yaayan ve saylar 170.000 civarnda olan Gagavuzlarn yaad blgedir. 1995de bamszln ilan eden Gagavuzlarn bakenti Komrad. Dier iki kentleri adr-Lunga ve Volkanet. Ortodoks Hristiyan olan Gagavuzlar Trkler, Gagavuzca konuurlar. Yani Trkenin Ouz lehesi olup bizim dilimize ok yakn.

Bir iirinde Mina Kse Gagavuzlar yle tarifliyor:

Kim iler gece gndz / O halizdir Gagauz / Elleri ekmek kokar / Doruluklar hep kalr.

Onlar alkan iftiler olmu her zaman. Kadnlar bo zaman bilmez. Eskiden kilim ok yaplrm. Klar da ip bkp dokuma yaparak geceler masal kokarm. Bu k gecelerinde kzlar biraraya toplanrm sslenip pslenip. Sidanka denilen bu kadn elencesinde trkler sylenir, ekirdek tlatlr hem de i ilermi kzlar. Gen erkekler toplantya katlnca beendikleri kzn yanna otursa da, kz ona hi bakmadan iine devam edermi gelenek gerei. Ama Pazar gnleri farkl. O gn hora oynanr ve kzlar kattan ya da iplikten yaptklar iekleri salarna ilitiriverirler. Beendikleri gen erkee bunu veren kz utanr. Erkek bunu alp bana takarsa , bilinir ki bir sevda balamtr. Bykannesinin sznn getii o gnlerde kzlar kyde okulu bitirip hemen Kiinev e gitmek iin can atarlarm. Bir ksm da hi dil Rusa- bilmeden yollara dm. 1961 de bile kylerde ilk ve orta okul varm ounlukla. ok ocuklu o gnler geride kalm benim grtm ailelerin en fazla iki ocuu vard.

ATATRKN NGRS

Burada Spotnik, Avengelist, baptist ve Ortodoks var. Herkes kendini daha gerek Hristiyan sayyor. Spotnikler arap imeyen ve domuz yemeyen Hristiyanlar. Kiliseleri de farkl. Ama Ortodoks Gagavuzlar dinlerine ok bal. Her ne kadar komnist dnemde din ve gelenekle ilgili herey kmsenmi ya da yasaklanmsa da bugn yeniden geriye bakyor insanlar. Kltr yasaklamak gibi akl almaz iler umarm yeni yzyla gemez.

Komrad ta bir Atatrk caddesi var. leriyi gren Atatrk 1930 lu yllarda buraya Trk retmenler gndermi. Bu retmenlerde okumu yaayan Gagavuzlar var hala. Bir ok renci de Trkiyeye burslu alnm. Onlardan geriye dnen pek olmam.

PULLUKU ALES

Aleksi Pulluku inaat ileri yapan zel bir firmaya sahip. Ei Nadejda (Umut demek) Pulluku harika bir masa hazrlamakla meguld. Gagavuzlar inanlmaz misafirperver insanlar. Paylamyor elinde ne varsa size yediriyor. Hele Trkiyeden geldiyseniz.... Buras Taraklia ky bir Bulgar kasabas. 15.000 nfuslu. Otuz kilometre tesi Ukranya snr.

Komular Vala hanm ay Trkiye de kalm. Ho sohbet bir retmen hanm. Karakyde Rusa tercmanlk yapm. Neden kalmadn diyorum. Ayrla dayanamadm diyor. Hem sizde gzel yaamak iin ok almak lazm. Biz de iyi kt alan fark etmez. Trkiyede hayatn mant farkl. Diye ekliyor. Kendileriyle bizi karlatryor sonra; Trkler ak yrekli, biz kapal. ok konuuyorlar. Sevindiklerini ok gsteriyorlar. Biz dnr sylemeyiz. Trkler ok gle. Biz hem bilmiyorum, grmedim deriz. Hi sorun zemiyoruz o yzden. Burada kimse duygularn gstermez. Tepki yok. Herkesin az skdr. Yava yava alyoruz. Burada ispiyoncu diye damgalanmak en byk felakettir. Okulda ocuklar dayak yese bile anlatamaz bize.

Kyde en iyi meslek retmenlikmi eskiden. kz karde olan Valalarn hepsi retmen olmu. imdi, berbat! diye duygusunu aktaryor. imdi kimsenin saygs kalmam retmenlere. Eskiden kzlar ya evlenirmi , ya retmen olurmu. O zamanlar doktor ve retmenlik saygn meslek olarak gzdeyken bugn ekonomi ve muhasebecilik gzde.

Bizim zamanmzda kzlar byle serbest deildi. Annem bizi niversiteye gidene dek sinemaya, diskotee brakmamt. Yasakt. Rus ynetiminde kpe, uzun trnak, makyaj,yokmu. imdi demokrasi geldi herey var diyor. niversitede dans, sinema, tiyatro doyasya yaanm.

Gagavuz aileler ocuksuz gezmiyor. Kadn kocasn brakp uzun gezmeye gidemez. Aile terbiyeme uymaz diye lafa karyor Nadejda. Oysa ekonomik nedenlerle kadn erkek yollara dm gmen ii olarak . ocuklar yalnz kalyor. Yallar onlarla baa kamyor. Burada okumu okumam anasn beenmez, saymaz. Trkiyede anaya sayg ok fazla. Diyor Vala.

Komnist dnemde Trke konumaya utanrlarm. Turak denecek diye. Turak, Trk demek. Trk de anlamayan, cahil chela anlamnda kullanlyor.

BZ DE KURBAN KESERZ

Her evli iftin kurban iin bir tarihi var. Bunu papaz belirliyor. Ayrca adak kesimi de yapyorlar. Salk iin her hangi bir dilek iin. Ev yaptrnca mutlaka ko kesiliyor. Kurbansz eve girmek uursuzluk. Kurban kestikleri bir de bayramlar var: Canavar bayram ad.

HER YAN CEVZ AACI

nsann burada bir ceviz aac olas geliyor Nazm Hikmet gibi. Her yan ceviz ya da ba. arap evlerde yaplyor. Doa insan ilikisinde kadnn zel bir yeri var.

Aalar son yapraklarn dktklerinde kadnlar bunlar sprr ve giden sonbahar uurlar olsun derlermi. Sonra alp syler ve arap ierek sonbahar kutlarlarm.

Hi taze ceviz reeli yediniz mi? Enfes. Reelin tarifini size veriyorum: Taze ceviz toplanr . Kabuu bakla alnr ve ufack kalan ceviz acs gidinceye kadar suda bekletilir. ki gnde bir suyu deitirilir. Kirete bir iki saat tutulur ve urup kaynatlr. Yz cevize bir kilo eker. Bunda iyot olduundan ok yararl.

GAGAUZ EVLER SSL OLUR

Gagavuz evlerinin cephesinde geyikler, horozlar, turnalar, rdekler var. Ya da iekler ve aalar. Laleli ev ya da kaps geyikli ev grebilirsiniz. Onlar ne masals evler bir grseniz. Ahap iiliin en gzel rnekleri bu evler. Renk renk bir ressam tualini andran ev cepheleri Trk kltrnn renkliliini haykrr gibi herkese. Doa ile dost bir kltrn da vurumu mimarisiyle , yemeiyle.

Her kyn giriinde de Meryem ana ikonu ya da Hazret sa var. Koruyucu olarak.

MARA VE NKOLA KSEVA

 Bu sevimli ailenin bykannesi 1933 doumlu Matrona. Nikolain annesi. adr-Lunga doumlu. O yllarda Romen egemenlii altndaymlar. Sadece yl okula gidebilmi. Sonra tarlaya srmler. Ruslar gelince herkesin okula gitmesini engellemi ve tarm iisi olarak almaya zorlamlar. len kocas yznden yllardr siyah giyiyor: 37 yl ok gzel yaadm onunla. Anlap da evlendim. gn dn yaptk. Dnden nce kocann evine gidilmezdi. Kilise nikahndan sonra eve gidilirdi. O zamanlar gelin kaynana yannda yemek yemeye utanrd. Hep doymadan kalkardm. Bir yl utancmdan yemek yiyemedim. Kpeimiz vard,ona kemik vermem iin artklar bana verirlerdi. Onlar yerdim. Sonra bir gn kpek ld. Bir aladm, bir aladm. Herkes ard kpei bu kadar sevmeme!

Hepimiz glmekten lyoruz. Matrona sakin sakin anlatyor. O arada ralar geliyor. Ne gzel meyva ralar...

18 yl kaynanasyla yaam. Her eyi kaynanaya sorarlarm. Her zaman gzleri aada konuurlarm. Biz deriz ki; nerede eytan nerede kavga. Kavgann olmad yerde Allah vardr. Yreim cz ediyor lkemdeki kavgalar dnnce.

Pembe atlas gelinliini anlatrken gzleri dald gitti. Maria ona taklyor. Kz Natalia ok gzel bir kz. Trkiye Trkesinde ok gzel arklar sylyor.

BEBEN EVE GELD GN

Bebein eve geldii ilk gn erkekler eve alnmazm. Kadnlar ocua hediyeler verir ve yemekli imekli elenirlermiler. Bebee bahi veriyorlar. Lohusaya herkes yemek tayor yatakta olduu srece. arap, eki, yal, domuz ya lohusaya yedirilmiyor. Soda yasak. Nazarlanmasn diye lohusann yzn rtyorlar. Yanna mavi boncuk ve krmz iplik koyarlam eskiden. Bu bizdeki albast geleneine bir gnderme mi acaba? Biz de de krmz bez paras konur. Lohusay al basmasn diye. Eski aman gelenekteki al kt ruhlarn temsilcisi.

Burada ev eii ok nemli. Evin eiini gemeden size el vermezler ya da yemek al verii yapmazlar. nk kt ruhlar eve girer diye korkarlar. Uursuzluktur. Eik atlanp eve girince mesele yok.

BABU ANA VE PASHA

Babu (bykanne) Ania ve pasha biri 75 biri 69 yanda iki yal Gagavuz kadn. yle tatllar ki insan kendini bir masal iinde sanyor. Kocaman mutfak masasnn banda oturunca nme hemen lahana orbasn koyuyor. Hadi ye! Eski kuzina anneannemi hatrlatyor, pencereden grnen bahede kar var. Masann stnde plainta. Burada en ok yenen brek. Bu balkabakl. Romen zaman ok fakirlik ekmiler. Hi bir ey yoktu diyor. Tatl tatl konuuyoruz. Ben se onlarn byklarn seyrediyorum hayretle.

Gagavuz kadnlar bize pek dost bir kltrn cana yakn dostlar.

nsan bir tanda rastlam gibi seviniyor onlar grnce.

Nevval Sevindi

Odatv.com



Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

Bu Makale 138 Kez Okundu

Bu Makale in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
   
Foto Galeri
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Makale in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

Bu Yazara Ait Dier Makaleler
Paraya tapan sistemin sonu
Trkiye artk Trk deil mi
Ac ama gerek niversitelerin hali bu
Bir zamanlar Avrupadan kaanlar bize snyordu
Kadn sorununu neden zemediler
Atatrkn "tek devlet" mesaj
Emperyalistler Trkiyede ne yapmak istiyor
Trk Ordusu Kbrstan tasfiye ediliyor
Falih Rfk sanki bugn anlatm
Kbrs elden gidiyor
zgecan ve iddet frtnas
Mesele Krt meselesi deil
ehitlerimize rahmet diliyorum
Alg Operasyonlar
DKTA REJMNN ANALZ
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
GEREK SOYKIRIM
Sheyl OBANOLU
Gagavuz Trkleri ile ilgili hi bilmediimiz gerekler
Nevvl SEVND
Rumlarn Doalgaz hikayesi
Prof. Dr. Ata ATUN
ABDnin Yunanistana Yatrmlarnn Validasyonu: Kuzey Makedonya Cumhuriyeti
Gzde Kl YAIN
Kod Ad: imal Yldz, Kunuri Destan, 27 - 29 Kasm 1950 (4)
Sleyman ZMEN
IKBYde Referandum, Barzani, Trkmenler ve Trkiye
Dr. lhan Ylmaz CMERT
NOT DEFTER: 11-17 MART
Metin EDRNEL
Bernard Lewis in dndrdkleri
Mert NSAL
BATI KAYNAKLARINDA STANBULUN FETH
Hseyin BASKIN
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri