Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar Iletisim Yazarlar Arsiv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karadag
Diger lkeler
Balkanlar
Trk Dnyasi
Konuk Yazar
Iletisim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Arsiv
Strateji/Egitim
ne kanlar
Dviz  
  Dolar : 5.7478
  Euro : 5.3875
Hava  
 
 
Video  
NURI PASAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bsk. Veki...
zcan Pehlivanogl...
RUBASAM YNETICIS...
HH LIDERI LTFI ...
RUMELIYE ELVEDA...
ELVEDA RUMELI-SKY...
ELVEDA RUMELI SK...
S. Krs  

Makalenin Detay

Ana sayfaya Dn

Gagavuz Trkleri ile ilgili hi bilmedigimiz gerekler
.
24.12.2018



Gagavuz kadinlari bize pek dost bir kltrn cana yakin dostlari. Insan bir tanidiga rastlamis gibi seviniyor onlari grnce.

Gagavuzyayi yillar nce gezdim, sanirim o dnemde hi bu konuda kamunun bilgisi yoktu. Antropolojik zenginligi ok yksek bir blge ve kltrle karsilastim. Kimsenin ilgilenmemis olmasina da sasirmistim. 20 yil ncesinden.

Gagavuz Yeri; Moldovanin gneyinde yasayan ve sayilari 170.000 civarinda olan Gagavuzlarin yasadigi blgedir. 1995de bagimsizligini ilan eden Gagavuzlarin baskenti Komrad. Diger iki kentleri adir-Lunga ve Volkanest. Ortodoks Hiristiyan olan Gagavuzlar Trkler, Gagavuzca konusurlar. Yani Trkenin Oguz lehesi olup bizim dilimize ok yakin.

Bir siirinde Mina Kse Gagavuzlari syle tarifliyor:

Kim isler gece gndz / O halizdir Gagauz / Elleri ekmek kokar / Dogruluklar hep kalir.

Onlar aliskan iftiler olmus her zaman. Kadinlari bos zaman bilmez. Eskiden kilim ok yapilirmis. Kislari da ip bkp dokuma yaparak geceler masal kokarmis. Bu kis gecelerinde kizlar biraraya toplanirmis sslenip pslenip. Sidanka denilen bu kadin eglencesinde trkler sylenir, ekirdek itlatilir hem de is islermis kizlar. Gen erkekler toplantiya katilinca begendikleri kizin yanina otursa da, kiz ona hi bakmadan isine devam edermis gelenek geregi. Ama Pazar gnleri farkli. O gn hora oynanir ve kizlar kagittan ya da iplikten yaptiklari iekleri salarina ilistiriverirler. Begendikleri gen erkege bunu veren kiz utanir. Erkek bunu alip basina takarsa , bilinir ki bir sevda baslamistir. Bykannesinin sznn getigi o gnlerde kizlar kyde okulu bitirip hemen Kisinev e gitmek iin can atarlarmis. Bir kismi da hi dil Rusa- bilmeden yollara dsms. 1961 de bile kylerde ilk ve orta okul varmis ogunlukla. ok ocuklu o gnler geride kalmis benim grstgm ailelerin en fazla iki ocugu vardi.

ATATRKN NGRS

Burada Spotnik, Avengelist, baptist ve Ortodoks var. Herkes kendini daha gerek Hiristiyan sayiyor. Spotnikler sarap imeyen ve domuz yemeyen Hiristiyanlar. Kiliseleri de farkli. Ama Ortodoks Gagavuzlar dinlerine ok bagli. Her ne kadar komnist dnemde din ve gelenekle ilgili hersey kmsenmis ya da yasaklanmissa da bugn yeniden geriye bakiyor insanlar. Kltr yasaklamak gibi akil almaz isler umarim yeni yzyila gemez.

Komrad ta bir Atatrk caddesi var. Ileriyi gren Atatrk 1930 lu yillarda buraya Trk gretmenler gndermis. Bu gretmenlerde okumus yasayan Gagavuzlar var hala. Bir ok grenci de Trkiyeye burslu alinmis. Onlardan geriye dnen pek olmamis.

PULLUKU AILESI

Aleksi Pulluku insaat isleri yapan zel bir firmaya sahip. Esi Nadejda (Umut demek) Pulluku harika bir masa hazirlamakla mesguld. Gagavuzlar inanilmaz misafirperver insanlar. Paylasmiyor elinde ne varsa size yediriyor. Hele Trkiyeden geldiyseniz.... Burasi Taraklia ky bir Bulgar kasabasi. 15.000 nfuslu. Otuz kilometre tesi Ukranya siniri.

Komsulari Vala hanim ay Trkiye de kalmis. Hos sohbet bir gretmen hanim. Karakyde Rusa tercmanlik yapmis. Neden kalmadin diyorum. Ayriliga dayanamadim diyor. Hem sizde gzel yasamak iin ok alismak lazim. Biz de iyi kt alisan fark etmez. Trkiyede hayatin mantigi farkli. Diye ekliyor. Kendileriyle bizi karsilastiriyor sonra; Trkler aik yrekli, biz kapali. ok konusuyorlar. Sevindiklerini ok gsteriyorlar. Biz dsnr sylemeyiz. Trkler ok gle. Biz hem bilmiyorum, grmedim deriz. Hi sorun zemiyoruz o yzden. Burada kimse duygularini gstermez. Tepki yok. Herkesin agzi sikidir. Yavas yavas ailiyoruz. Burada ispiyoncu diye damgalanmak en byk felakettir. Okulda ocuklar dayak yese bile anlatamaz bize.

Kyde en iyi meslek gretmenlikmis eskiden. kiz kardes olan Valalarin hepsi gretmen olmus. Simdi, berbat! diye duygusunu aktariyor. Simdi kimsenin saygisi kalmamis gretmenlere. Eskiden kizlar ya evlenirmis , ya gretmen olurmus. O zamanlar doktor ve gretmenlik saygin meslek olarak gzdeyken bugn ekonomi ve muhasebecilik gzde.

Bizim zamanimizda kizlar byle serbest degildi. Annem bizi niversiteye gidene dek sinemaya, diskotege birakmamisti. Yasakti. Rus ynetiminde kpe, uzun tirnak, makyaj,yokmus. Simdi demokrasi geldi hersey var diyor. niversitede dans, sinema, tiyatro doyasiya yasanmis.

Gagavuz aileler ocuksuz gezmiyor. Kadin kocasini birakip uzun gezmeye gidemez. Aile terbiyeme uymaz diye lafa karisiyor Nadejda. Oysa ekonomik nedenlerle kadin erkek yollara dsms gmen isi olarak . ocuklar yalniz kaliyor. Yaslilar onlarla basa ikamiyor. Burada okumus okumamis anasini begenmez, saymaz. Trkiyede anaya saygi ok fazla. Diyor Vala.

Komnist dnemde Trke konusmaya utanirlarmis. Turak denecek diye. Turak, Trk demek. Trk de anlamayan, cahil chela anlaminda kullaniliyor.

BIZ DE KURBAN KESERIZ

Her evli iftin kurbani iin bir tarihi var. Bunu papaz belirliyor. Ayrica adak kesimi de yapiyorlar. Saglik iin her hangi bir dilek iin. Ev yaptirinca mutlaka ko kesiliyor. Kurbansiz eve girmek ugursuzluk. Kurban kestikleri bir de bayramlari var: Canavar bayrami adi.

HER YAN CEVIZ AGACI

Insanin burada bir ceviz agaci olasi geliyor Nazim Hikmet gibi. Her yan ceviz ya da bag. Sarap evlerde yapiliyor. Doga insan iliskisinde kadinin zel bir yeri var.

Agalar son yapraklarini dktklerinde kadinlar bunlari sprr ve giden sonbahari ugurlar olsun derlermis. Sonra alip syler ve sarap ierek sonbahari kutlarlarmis.

Hi taze ceviz reeli yediniz mi? Enfes. Reelin tarifini size veriyorum: Taze ceviz toplanir . Kabugu biakla alinir ve ufacik kalan ceviz acisi gidinceye kadar suda bekletilir. Iki gnde bir suyu degistirilir. Kirete bir iki saat tutulur ve surup kaynatilir. Yz cevize bir kilo seker. Bunda iyot oldugundan ok yararli.

GAGAUZ EVLERI SSL OLUR

Gagavuz evlerinin cephesinde geyikler, horozlar, turnalar, rdekler var. Ya da iekler ve agalar. Laleli ev ya da kapisi geyikli ev grebilirsiniz. Onlar ne masalsi evler bir grseniz. Ahsap isiligin en gzel rnekleri bu evler. Renk renk bir ressam tualini andiran ev cepheleri Trk kltrnn renkliligini haykirir gibi herkese. Doga ile dost bir kltrn disa vurumu mimarisiyle , yemegiyle.

Her kyn girisinde de Meryem ana ikonu ya da Hazret Isa var. Koruyucu olarak.

MARIA VE NIKOLAI KSIEVA

 Bu sevimli ailenin bykannesi 1933 dogumlu Matrona. Nikolaiin annesi. adir-Lunga dogumlu. O yillarda Romen egemenligi altindaymislar. Sadece yil okula gidebilmis. Sonra tarlaya srmsler. Ruslar gelince herkesin okula gitmesini engellemis ve tarim isisi olarak alismaya zorlamislar. len kocasi yznden yillardir siyah giyiyor: 37 yil ok gzel yasadim onunla. Anlasip da evlendim. gn dgn yaptik. Dgnden nce kocanin evine gidilmezdi. Kilise nikahindan sonra eve gidilirdi. O zamanlar gelin kaynana yaninda yemek yemeye utanirdi. Hep doymadan kalkardim. Bir yil utancimdan yemek yiyemedim. Kpegimiz vardi,ona kemik vermem iin artiklari bana verirlerdi. Onlari yerdim. Sonra bir gn kpek ld. Bir agladim, bir agladim. Herkes sasirdi kpegi bu kadar sevmeme!

Hepimiz glmekten lyoruz. Matrona sakin sakin anlatiyor. O arada siralar geliyor. Ne gzel meyva siralari...

18 yil kaynanasiyla yasamis. Her seyi kaynanaya sorarlarmis. Her zaman gzleri asagida konusurlarmis. Biz deriz ki; nerede seytan nerede kavga. Kavganin olmadigi yerde Allah vardir. Yregim ciz ediyor lkemdeki kavgalari dsnnce.

Pembe atlas gelinligini anlatirken gzleri daldi gitti. Maria ona takiliyor. Kizi Natalia ok gzel bir kiz. Trkiye Trkesinde ok gzel sarkilar sylyor.

BEBEGIN EVE GELDIGI GN

Bebegin eve geldigi ilk gn erkekler eve alinmazmis. Kadinlar ocuga hediyeler verir ve yemekli imekli eglenirlermisler. Bebege bahsis veriyorlar. Lohusaya herkes yemek tasiyor yatakta oldugu srece. Sarap, eksi, yagli, domuz yagi lohusaya yedirilmiyor. Soda yasak. Nazarlanmasin diye lohusanin yzn rtyorlar. Yanina mavi boncuk ve kirmizi iplik koyarlamis eskiden. Bu bizdeki albasti gelenegine bir gnderme mi acaba? Biz de de kirmizi bez parasi konur. Lohusayi al basmasin diye. Eski saman gelenekteki al kt ruhlarin temsilcisi.

Burada ev esigi ok nemli. Evin esigini gemeden size el vermezler ya da yemek alis verisi yapmazlar. nk kt ruhlar eve girer diye korkarlar. Ugursuzluktur. Esik atlanip eve girince mesele yok.

BABU ANIA VE PASHA

Babu (bykanne) Ania ve pasha biri 75 biri 69 yasinda iki yasli Gagavuz kadini. yle tatlilar ki insan kendini bir masal iinde saniyor. Kocaman mutfak masasinin basinda oturunca nme hemen lahana orbasini koyuyor. Hadi ye! Eski kuzina anneannemi hatirlatiyor, pencereden grnen bahede kar var. Masanin stnde plainta. Burada en ok yenen brek. Bu balkabakli. Romen zamani ok fakirlik ekmisler. Hi bir sey yoktu diyor. Tatli tatli konusuyoruz. Ben se onlarin biyiklarini seyrediyorum hayretle.

Gagavuz kadinlari bize pek dost bir kltrn cana yakin dostlari.

Insan bir tanidiga rastlamis gibi seviniyor onlari grnce.

Nevval Sevindi

Odatv.com



Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

Bu Makale 333 Kez Okundu

Bu Makale in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
   
Foto Galeri
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Makale in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

Bu Yazara Ait Dier Makaleler
Paraya tapan sistemin sonu
Trkiye artik Trk degil mi
Aci ama gerek niversitelerin hali bu
Bir zamanlar Avrupadan kaanlar bize siginiyordu
Kadin sorununu neden zemediler
Atatrkn "tek devlet" mesaji
Emperyalistler Trkiyede ne yapmak istiyor
Trk Ordusu Kibristan tasfiye ediliyor
Falih Rifki sanki bugn anlatmis
Kibris elden gidiyor
zgecan ve siddet firtinasi
Mesele Krt meselesi degil
Sehitlerimize rahmet diliyorum
Algi Operasyonlari
DIKTA REJIMININ ANALIZI
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
GVENL BLGE
Sheyl OBANOGLU
KKTC Cumhurbakanndan ters ke!
Atillla ILINGIR
Gagavuz Trkleri ile ilgili hi bilmedigimiz gerekler
Nevvl SEVINDI
Yunanistandaki iktidar deiimi Trkiyeyle ilikileri nasl etkiler?
Gzde Kili YASIN
Nedir Bu Asimetrik Tehdit? - 4
Sleyman ZMEN
KIBRIS SORUNUNUN BASLANGI NOKTASI YUNANISTANDAKI EKONOMIK KRIZ
Prof. Dr. Ata ATUN
Rza Mollov Kimdir (BRAM AHMED)
Metin EDIRNELI
Uzay Hukuku ve Bilinene Yolculuk
Mert NSAL
BIR GMENLIK HIKAYESI
Hseyin BASKIN
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri