Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar Iletisim Yazarlar Arsiv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karadag
Diger lkeler
Balkanlar
Trk Dnyasi
Konuk Yazar
Iletisim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Arsiv
Strateji/Egitim
ne kanlar
Dviz  
  Dolar : 5.6665
  Euro : 5.2352
Hava  
 
 
Video  
NURI PASAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bsk. Veki...
zcan Pehlivanogl...
RUBASAM YNETICIS...
HH LIDERI LTFI ...
RUMELIYE ELVEDA...
ELVEDA RUMELI-SKY...
ELVEDA RUMELI SK...
S. Krs  

Haberin Detay

Ana sayfaya Dn

Fener Moskova Savasinda Yeni Etap (Deniz BERKTAY-Syledik.com)
.
10.08.2018

Bu yil, Ortodoks dnyasinin iki nemli kutbu olan Fener Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi arasinda belki de bu zamana kadarki en byk krizin patlak vermesi bekleniyor. Zira Fener Patrikhanesi, hem Rusya ynetiminin hem de Rus Ortodoks Kilisesinin (Moskova Patrikhanesi) byk nem verdigi Ukraynayi, kendi ruhani alani iinde ilan etti ve Ukraynada Rus Kilisesinden ayrilan milliyeti rahiplerin kurdugu Kiev Patrikhanesini resmen tanimaya hazirlaniyor.

 Bu konuda da ABDnin Fener Patrikhanesine ve Ukraynadaki milliyeti rahiplere etkin destek verdigine ynelik haberler, basinda ikti. Baslangita Fener Patrikhanesinin bu karari Temmuz ayi sonunda (Ruslarin ve Ukraynalilarin Hristiyanligi kabulnn 1030. yildnm kutlamalari ncesinde) almasi bekleniyordu. Simdiyse, Fener Patrikhanesi Sinodunun Eyll basinda yapacagi toplantida alinmasi beklenmekte. 

Ortodoks toplumlarda kilisenin milli kimlik insasinda nasil nemli bir yere sahip oldugunu, bagimsizligini kazanmak isteyen ve nfusunun byk ogunlugunu Ortodokslarin olusturdugu milletlerin kimi zaman bagimsiz devletten nce bagimsiz milli kiliseye sahip olmaya alistiklari (Bulgarlar gibi) hatirlanirsa, Fener Patrikhanesinin  Moskova Patrikhanesiyle Ukrayna konusunda giristigi mcadelenin siradan bir dini atisma olmadigi grlr. Bu mcadele, bir ynyle, Ukraynanin Rusyayla her anlamda baglarinin kopartilmasi meselesidir. te yandan, Fener Rum Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi arasinda Soguk Savas dneminden bu yana siddetli gerilimlerin oldugu ve Fenerin ABD; Moskova Patrikhanesinin ise Kremlin ynetimine paralel sekilde politikalar uyguladigi hatirlandiginda, bu mcadelenin ayni zamanda, ABD-Rusya atismasinin dini ayagini olusturdugu anlasilir.  Bu cografyada onbir yildan bu yana gazetecilik yapan ve Ortodoks dnyasini yakindan takip eden biri olarak, konuyu esitli boyutlariyla ortaya koymaya alisacagim. 

Milli Kimlik Insasinda Kilisenin nemi 

Ukraynalilar, tipki Rus ve Beyaz Ruslar (Belaruslar) gibi, Dogu Slavlarinin bir kolu. Ukrayna, 45 milyonluk nfusuyla ve Avrupada Rusya ve Trkiyeden sonra yzlm bakimindan nc byk lke olmasiyla, hem Rusya, hem de Bati aisindan byk nem tasiyor. Ukrayna toplumunun byk ogunlugu, Hristiyanligin Ortodoksluk mezhenbine mensup. Ancak Sovyetler Birliginin dagilip Ukraynanin bagimsizligini kazandigi 1991 yilindan beridir, Ukrayna Ortodokslari, ayri kiliseye blnms durumda. Bunlardan birincisini, Moskova Patrikhanesinin Kiev Metropolitligi olusturuyor (metropolit, Ortodoks kiliselerinde patrigin bir altinda, piskoposun ise bir stnde yer alan bir makam). Bunun disinda, Rusyadan her alanda ayrilmak gerektigini savunan Ukraynali papazlar, iki ayri kilisede toplanmis durumda. Bir grup, Kiev Patrikhanesi adli bir kilisenin etrafinda birlesmis, diger grup ise, Ukrayna Otosefal Ortodoks Kilisesini kurmus durumda. Fakat szn ettigimiz bu iki milliyeti kilise, dnyadaki diger Ortodoks kiliseleri tarafindan taninmis degil.  Ukraynadaki Bati yanlisi yneticiler, bu iki kilisenin birleserek Fener Patrikhanesi tarafindan taninmasini ve bylelikle Ukraynanin Rusyhadan her alanda kopmasini saglamayaa alisiyorlar. Rusyadan bagimsiz ve Ukrayna milliyetisi ve Bati yanlisi izgideki bir Ukrayna kilisesinin, Rus kimliginden tamamen bagimsiz bir Ukrayna kimliginin yaratilmasinda da ok nemli  bir asama olacagi dsnlyor. 

Yeri gelmisken belirtelim, Ukrayna, Sovyetler Birliginin dagilmasinin ardindan, eski Sovyet cografyasinda ulusal kimlik kriziyle en fazla karsi karsiya kalan iki lkeden biri oldu (digeri de, yine bir Dogu Slav topkumu olan Beyaz Ruslardir). Zira, birincisi, Ukrayna, diegr pek ok eszki Sovyet cumhuriyeti gibi, bagimsizligini bir kurtulus savasi sonucunda elde etmemis, Sovyetler Birliginin dagilmasi sonucunda bagimsiz kalmisti. Bagimsizligin savasmadan elde edilmesi nedeniyle, lke genelinde ulusal bilin, yakin yillara kadar, zayif durumdaydi (Ukraynali aydinlarin ve siyasetilerin pek ogunun da kabul ettigi zere). Meseleyi daha da zorlastiran bir nokta, Ukraynalilarin Ruslarla ayni kkten gelmesi ve kltrel yakinliklariydi. Diger eski Sovyet cumhuriyetlerinde de (mesela Grcistanda veya Ermenistanda) insanlar Rusyayla mi yoksa Batiyla mi yakin iliski kurulmali sorusuna farkli cevaplar vermis ve farkli siyasi egilimlere girmistir. Faakt bu lkelerde hikimse, acaba biz Grc degil de Rus muyuz, sorusunu sormamistir, nk dilsel ve kltrel aidan, bir Ermeninin veya Grcnn Ruslardan tamamen farkli oldugu, asikardi. Ukraynadaysa, bagimsizligin elde edilmesinden sonra yneticiler, Ukrayna ulusal kimliginin insasina ynelmis ve kamuoyuna, Ukraynanin Rusyadan farkli oldugunu anlatma abasina girmisti. Ukraynanin ikinci cumhurbaskani olan ve lkeyi tam on yil ynetmis olan Leonid Kumanin meshur kitabinin basligi, yneticilerin bu kaygisini anlatmaya yeter: Kitabin adi, Ukrayna, Rusya degildirdir ve Ukraynanin zellikle ilk dnemdeki yneticileri, Ukraynanin Rusya olmadigini hem lke iinde, hem de uluslararasi alanda anlatabilmek iin yogun aba sarfetmislerdi.

Ukrayna Yneticilerinin Milli Kilise Kurma abalari  

Ukraynada birlesik ve bagimsiz bir milli kilise kurulmasi ve bunun Fener tarafindan taninmasi konusundaki en yogun girisimler, bundan tam on yil nce, Viktor Yusenkonun cumhurbaskanligi zamaninda yapilmis ve Yusenko, Dogu Slavlarinin Hristiyanligi kabulnn 1020. Yildnm etkinliklerine Fener Rum Patrigini davet etmis, ancak Fener Patrigi, o dnemde Moskova Patrikhanesini dogrudan karsisina almaktan ekinmisti. stelik de Moskova Patrikhanesi taraftarlarinin Kievde yaptiklari kitlesel gsteriler, Fener Patrigine, Ukraynada Rusyadan bagimsiz kilise kurma abasinin byk tepkiler ekecegini gstermisti. Fakat simdi, Fener Patriginin tavrinin farkli oldugunu gryoruz.   

Bu yil bu gerginlik, Ukrayna Cumhurbaskani Petro Porosenkonun girisimiyle Ukrayna Parlamentosunun Fener Rum Patrikhanesine Ukraynada milliyeti rahiplerin kurdugu kiliseleri tanimasi talebini ieren bir karari kabul etmesiyle basladi. Ukrayna Cumhurbaskani Petro Porosenko da, bu yilki Trkiye ziyaretinde Istanbulda Fener Rum Patrigini ziyaret ederek, bu konuda destek istedi. Toplantidan sonra yaptigi aiklamada da Porosenko, Ukraynanin mili bir Ortodoks kilisesine sahip olmaya hi bir zaman olmadigi kadar yakin oldugunu syledi. Fener Rum Patriginin son haftalarda yaptigi aiklamalar da, Fener Patrikhanesinin Ukraynada milliyeti evrelerin Ukraynayi dini aidan Rusyadan tamamen koparmaya ynelik girisimlerine destek verdigini ve Ukraynada Rus Kilisesinden bagimsiz  bir kiliseyi tanima egiliminde oldugunu gsteriyor. Rusya ynetiminin ve Moskova Patrikhanesinin Feneri bundan vazgeirmeye ynelik aiktan yaptigi girisimlerin, Fenerin bu konuda atacagi nihai adimi geciktirmekle birlikte, onu bundan tamamen vazgeirmeye en azindan su asamada- yetmedigi grlyor. Bunun disinda, Ukrayna devlet adamlari, zellikle Ortodoks nfusa sahip lkelere yaptiklari ziyaretlerde, buralardaki kiliseleri, Ukrayna milliyetilerine destek vermeye agiriyorlar. Mesela, Ukrayna Cumhurbaskani Petro Porosenkonun geen ay Sirbistana yaptigi seyahatte Ukraynanin geleneksel mttefiki Hirvatistani ve Arnavutlari kizdiracak sekilde Sirbistani destekleyen aiklamalar yapmasi ve Sirp Patrigi Pavel ile grsmesi, bu amaca ynelikti. Ayni sekilde, Ukrayna Parlamento Baskani Andrey Parubiy, Grcistana yaptigi ziyarette, Grc Ortodoks Patrigi Ilia ile grserek, Ukrayna Kilisesinin kurulmasi konusunda destek istedi.  

Rusyanin da tam karsi ynde, Ukraynanin bu girisimlerinin bosa ikartilmasi ynnde aba iinde oldugunu gryoruz. Nitekim, geen ay Yunanistandan Rus diplomatlarin sinirdisi edilmesinde, Yunan Kilisesini Ukrayna Kilisesinin kurulmasi projesine karsi tavir alma konusunda diplomatlik mesleginin gereklerini asacak sekilde hareket etmelerinin etkisinin oldugu syleniyor. 

Ukraynanin Rusya Aisindan nemi 

Ukraynada 2014 yilinda meydana gelen Bati yanlisi ihtilal ve ardindan Rusyanin Ukraynaya ait Kirim Yarimadasini ele geirmesi, dnya gndeminde yillar yili alt siralarda yer almis olan Ukraynanin Batiyla Rusya arasindaki en nemli atisma alanlarindan biri oldugunu gstermisti.  Bir tarafta Zbigniev Brzezinski gibi ABD ynetimine yakin strateji uzmanlari, diger taraftaysa Aleksandir Dugin gibi Kremlin ynetimine yakin strateji uzmanlari, Ukraynanin Rusya aisindan yasamsal nem tasidigi konusunda hemfikirdir. Rusya, eski Dogu Bloku ve eski Sovyet cumhuriyetlerinden pek ogunun kendi nfuz alanindan ikip Batiya entegre olmasini kabullenebilir ama Ukraynanin kendisinden kopmasini kabullenemez. nk Ukraynanin tamamen Batinin nfuz alanina girmesi (veya Bati dnyasiyla btnlesmesi) halinde Rusya, Balkanlar, Orta Avrupa ve Karadenize erisim imkanlarini byk lde yitirmekle kalmayacak, Rus ulusal kimliginin ne oldugunu aiklama konusunda da sikintiya dsecektir. Zira, Ruslar, bugn Ukraynanin baskenti olan Kievin, tarihteki ilk Rus baskenti oldugunu syler. Onlara gre, Kiev, Rus sehirlerinin anasidir.  Ukraynalilar ve Beyaz Ruslarla birlikte Dogu Slavlari grubuna mensup olan Ruslar, tarihteki ilk byk Dogu Slav devleti olan ve 800l yillarla 1200l yillar arasinda varolan Kiev Prensligi devletinin bir Rus devleti oldugunu, Ukraynali kimliginin ise, sonraki yzyillarda Polonyalilarin etkisiyle ortaya ikan daha yeni bir kimlik oldugunu savunur. Ukrayna milliyetileri ise, Dogu Slavlarinin bu ilk byk devleti olan Kiev Prensliginin bir Ukrayna devleti oldugunu savunarak, bugnk Ruslarin, kuzeybatiya giden bazi Slav kabilelerinin Trkler ve Finlilerle karismasi sonucunda tarih sahnesine iktigini savunur. (Yani, her iki taraf da, sz, asli olan biziz. Diger taraf ise bir yan rndr, demeye getirir). Baska bir deyisle, Ukrayna milliyetileri, Ruslarin Slav dnyasinin agabeyi olma iddiasina kesinlikle karsi ikarak, agabeylik taslayacak biri varsa, biziz. Ruslar, tarih sahnesine ok daha ge ikmis bir millettir, der. Ukraynadaki milliyeti rahiplerin lideri Kiev Patrigi Filaret de, getigimiz gnlerde, Ukrayna Kilisesinin Rusyadan bagimsiz olmasi, Rus Kilisesine ve Rusyaya byk bir darbe olacak ve Ruslarin kendi tarihlerini yeniden yazmalari gerekecek diyerek, meselenin dinden ibaret olmadigini aika ifade etmisti.

Ruslar ve Ukraynalilar, Nasil Hristiyan Oldu?   

Dogu Slavlarinin Hristiyan olmasi, szn ettigimiz bu Kiev Prensligi dnemine rastlar. Kiev Prensi Vladimir, o zamanlar daha ziyade bir kabile federasyonu durumunda olan prensligi merkezi bir devlete dnstrmek ister. Oysa ki, Slavlarin o zamanki dini olan putperestlik, merkezilesmeye imkan vermemektedir. Zira putperestlikte neredeyse her kyn kendi tanrisi vardir. Bu sartlarda lkedeki herkesin anyi dine inanmasinin ve ayni dini otoritelere bagli olmalarinin lkeyi daha kolay btnlestirecegini dsnen Prens Vladimir, bir rivayete gre, Mslmanlarin ve Musevilerin temsilcileriyle grsr, fakat tatmin olmaz. Hristiyanligin ise, o zamanlar iki byk kolu vardir: Katoliklik ve Ortodoksluk. Yine ayni rivayete gre, Vladimir, adamlarinin bir kismini Almanyaya Katolikligi incelemeye, digerlerini ise, Bizansa (Istanbula) Ortodokslugu incelemeye gnderir. Almanyaya gidenler, Katolikligi pek begenmez. Bizansa (Istanbula) gelenler ise, Ayasofyadaki ibadetin bysne kapilirlar ve dndklerinde hkmdara, Ayasofyada bir ayine katildik ki, yer yznde miydik, gk yznde miydik anlayamadik, derler. Prens Vladimir de, bunun zerine, tercihini Hristiyanligin Ortodoksluk mezhebinden yana kullanarak putperestligi yasaklar ve Ortodokslugu devletin resmi dini olarak ilan eder.(Bu olay, 988 yilinda gereklesir. Bu yil da bu olayin 1030. yildnm trenleriyle geiyor. Dogu Slavlarinin Hristiyanligi kabulnden yaklasik 200 yil sonra o dnemlerin tarihini yazan Rahip Nestorun kitabi, yukarida szn ettigimiz Mslman ve Musevi temsilcilerin Vladimirle grsmelerini bire bin katarak anlatan ilgin bir eserdir).   

Dogu Slavlarinin Hristiyanligi kabulnden itibaren kilise, Rus ve Ukrayna halklarinin tarihinde nemli roller oynadi. Kiev Prensligi dneminde bir prens ldgnde, yeni prensin kim olacaginin belli olmadigi durumlarda metropolit (patrikten sonraki en st dzey dini grevli), prens vekili olarak lkeyi ynetiyordu. Kiev Prensliginin 1200l yillarda Trk-Mogol kuvvetlerinin saldirilariyla yikilmasindan sonra bugnk Rus ve Ukrayna topraklarinda siyasi birlik paralaninca, kilise, Ruslarin birlik ve btnlgn saglayan en nemli kurum haline geldi. Ilk baslarda Kievde grev yapan metropolit, sonraki yzyillarda nce Vladimir kentine, daha sonra da, Moskovaya tasindi ve bylelikle, Moskova Prensliginin diger Rus prensliklerine karsi stnlk kazanmasinda byk rol oynadi. Metropolitin ilk baslarda unvani, Kiev Metropoliti idi.  Moskovaya getikten bir sre sonra ise nce Moskova ve btn Rusya metropoliti unvanini aldi. 1589 yilindays, Boris Godunovun hkmdarligi dneminde, Fener Patrigi Moskovaya davet edildi, Osmanli ynetimi altinda maddi sikinti iinde oldugunu syleyen patrige maddi yardimlar yapildi ve karsiliginda Fener Patrikhanesi, Moskova Kilisesini, patriklige ykseltti. 

Bugnk Ukrayna topraklariysa Kiev Prensliginin yikilmasindan bir sre sonra nce Litvanya, daha sonra ise (1600lerin ortalarina kadar), Polonya egemenligine girdi. Buralarda birka kez Kiev Metropolitligi yeniden kurulduysa da, Ruslar, 988 yilinda temeli atilan Kiev Metropolitliginin varisinin Moskova Kilisesi oldugunu ne srmektedirler. Bir taraftan Ruslar, Moskova Patrikhanesinin 988de kurulan kilisenin kesintisiz bir sekilde varisi oldugunu (haleflik-seleflik iliskisinde bir kesintinin olmadigini)  syleyerek, Ukraynanin Moskovanin ruhani alanina girdigini savunur. Ortodoks Kiliselerinde Protestanlardan farkli olarak, yoktan yeni bir kilise kurdugunu ilan etmek, sz konusu degildir; kurulacak kilisenin diger Ortodokslar tarafindan mesru kabul edilebilmesi iin ya Fener Patrikhanesi ya da diger Ortodoks kiliselerinin ogunlugu tarafindan taninmasi ve bu kilisede Isanin havarileri zamanindan beri rahipligin selef-halef iliskisi iinde devredildiginin ortaya konmasi gerekir. O nedenle, Ruslarin bu konudaki iddiasi, gl bir iddiadir. Buna karsilik, Ukrayna milliyetileri, Moskova Kilisesinin 1300l yillarda Kiev isminden vazgetigini, bylelikle bugn 988de kurulmus Kiev Metropolitliginin halefi oldugunu iddia edemeyecegini syler. 

Moskova: Bizansin Varisi Biziz

988de Hristiyanligin resmen kabullnden itibaren Bizans, bugnk Rusya ve Ukrayna topraklarini hem kltrel hem de siyasi olarak etkisi altina alir. Ne var ki, Moskova Prensliginin 1300lerden itibaren glenmeye (ve diger Rus prensliklerini egemenligi altina almaya) baslamasiyla birlikte, bu etki zayiflar.  1400l yillarda Osmanlilarin Istanbulu fethetme ihtimalinin belirmesi zerine, Bati Avrupadan yardim almak isteyen Bizans Imparatorlarinin girisimiyle Istanbul Kilisesi Romaya baglandigini ilan edince, Moskova ile Istanbul arasindaki iliskiler tmden kopar. 1400lerin sonlarinda, Moskova Prensi III. Ivan zamaninda Moskova Kilisesi, Moskovanin nc Roma oldugu iddiasini ortaya atar. (III. Ivan, son Bizans Imparatoru XI. Konstantinin yegeni Prenses Sofiya ile evlenir. Bu evlilikten ocuklari olmasa da, Rus arlari, Bizansla akraba olduklarini iddia etmeye baslar.) Buna gre, dnyada tane Roma vardir. Birincisi, bildigimiz Roma sehri ve Byk Roma Imparatorlugu, ikincisi Istanbul/Konstantinopolis (Bizans Imparatorlugu), ncs de, Moskovadir. Birinci Roma, Hristiyanliktan sapmis, Tanri da ceza olarak Romayi barbarlara vermistir. Ikinci Roma da (Bizans) Hristiyanliktan sapmis ve Tanri ceza olarak Istanbulu Trklere vermistir. Hristiyanlikta sayisi kutsal bir sayi oldugu iin (Kutsal l Birlik), drdnc bir Roma olmayacak ve Moskova, kiyamete kadar, Roma Imparatorlugunun (ve Bizansin) varisi ve dnyadaki Ortodokslarin koruyucusu olacaktir. (Bugn Rusyanin simgesi olan ift basli kartal da, Bizans Imparatorlugunun simgesidir ve III. Ivanin Bizansli prensesle evliliginden itibaren kullanilmaya baslanmistir) Bylelikle artik Rus Kilisesi (ve tabii, Moskova ynetimi), kendisini Istanbul Kilisesinin zerinde grmeye basliyordu. 

Istanbulun Trkler tarafindan fethedilmesinden sonra, Fatih Sultan Mehmet, Rum Patrikhanesine, o zamana kadar sahip olmadigi yetkileri vererek, Ortodoks mezhebine mensup Osmanli tebaasinin hem dini hem de dnyevi alanda idarecisi haline getirdi. te yandan, Istanbuldaki patrikhane, zellikle 1500lerin sonlari ve 1600lerde parasal sikintilar iine girince, Rus arlari, Fener Patrikhanesine parasal yardimda bulundular; karsiliginda da, Moskova Kilisesinin patrikhane statsne ykseltilmesi basta olmak zere, esitli konularda Rum Patrikhanesinden tavizler kopartacakti. 

Rusya, 1600lerin ortalarindan itibaren, bugnk Ukrayna topraklarini denetimi altina almaya basladi. 1686 yilinda da, Rus Kilisesi, Ukraynayi kendi alanina dahil etti. Dnemin Fener Rum Patrigi IV. Dionisios buna onay verdiyse de, yerine gelen patrik ve Fener Patrikhanesi Sinodu, bu karari geersiz ilan etti. Belirtmek gerekiyor ki, Fener Rum Patrigi IV. Dionisosun verdigi kararin geerli olup olmadigi, bugn Moskova Patrikhanesi ile Ukraynali milliyeti rahipler ve Fener Patrikhanesi arasinda tartisilan bir konu olmayi srdryor. Ukraynanin hangi kilisenin ruhani alaninda olacagi konusu da, 1686 yilindaki bu kararin mesruluk derecesi ile yakindan baglantili bir konudur. 

Soguk Savas ve Kiliseler

Fener ve Moskova Patrikhanelerinin asil karsi karsiya geldigi dnem, Ikinci Dnya Savasi sonrasidir. Bilindigi zere 1917 yilindaki Ekim Devrimi sonucunda eski arlik Rusyasi topraklarinda kurulan Sovyet ynetimi, daha ilk bastan, din kurumuna spheyle yaklasiyordu. te yandan, Sovyet Devriminin lideri Lenin, din kurumunun zamanla kendiliginden ortadan kalkacagini dsnms ve pek zor kullanma yoluna gitmemisti. Ancak, 1924te Leninin lmyle yerine gelen Stalin, 1920li yillar boyunca dini egilimlerin azalmadigini grnce, 1930lardan itibaren, dini zor kullanarak ortadan kaldirma yoluna gitti. Onbinlerce rahip kursuna dizilir veya srgne gnderilirken, onbinlerce kilise de, kapatildi veya yikildi. Ne var ki, Ikinci Dnya Savasi yillarinda Stalin, dine ynelik yogun baski politikasi uygulamanin ters sonularinin olacagini grd ve bu politikayi yumusatma yoluna gitti. Bundan da tede, zellikle Almanlarin savasi kaybedecegi belli olduktan sonra, Dogu Avrupaya ve Balkanlara Sovyetler Birliginin mi yoksa Ingiliz-Amerikan ittifakinin mi egemen olacagi konusu gndeme gelmisti. Stalin, savastan sonra Dogu Avrupa ve Balkanlara egemen olmak istiyor fakat bunun sadece komnizm propagandasi yaparak halledilemeyecegini gryordu. Bu nedenle, bu lkeleri dini aidan da etki altina almak amaciyla, 1943 yilinda, Moskova Patrikhanesini yeniden kurdurdu (bunun ncesinde, 18 yildir yeni patrik seilmemisti). Sovyetler Birliginin Dogu Avrupada etki kurmak iin dine basvuracagini gren ABD de, o dnemde Fener Rum Patrigi olan, fakat sol egilimli olan V. Maksimosu istifa ettirterek, yerine, ABD Ortodokslarinin basi (baspiskopos) Athenagorasin Fener Patrigi seilmesini sagladi. Athenagoras, 1949 yilinda, ABD Baskani Trumanin zel uagiyla Istanbula gelecek ve bir gn iinde Trk vatandasligina geirilip hemen ardindan patrik seilecekti (Patrik Athenagoras, yillar sonra verdigi bir mlakatta, Ben, Truman Doktrininin dini ayagini olusturuyordum, diyecekti). Bylelikle Fener Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi, Soguk Savasin dini cephesini olusturdular. Iki kilise arasindaki bu g mcadelesi, Soguk Savastan sonra da devam etti. 1990li yillarda, eski Dogu Bloku ve eski Sovyet cografyasinda ABD ile Rusya arasinda nfuz mcadelesi yasanirken, Fener Patrikhanesi ABD; Moskova Patrikhanesi ise Rusya ynetimi ile paralel sekilde hareket etti. Gnmzde de iki kilise, sz geen devletlerin dis politikalarina paralel sekilde hareket ediyor. (ABDnin srekli olarak Trkiyeye Fener Patrikhanesinin ekmeniklik statsn tanimasi, yani sadece Trkiyedeki Rum cemaatinin degil de btn Ortodokslarin lideri oldugunu kabul etmesi konusunda telkinlerde bulunmasi, Trkiyedeki Rum vatandaslarin insan haklariyla ilgili bir konu degil, dogrudan dogruya ABDyle Fenerin Dogu Avrupa politikalariyla baglantili bir konudur. Fener Patrikhanesinin diger Ortodoks kiliseler zerinde yetki sahibi olup olmamasinin Istanbuldaki Rum vatandaslarin mlkiyet haklari veya din ve inan hrriyetleriyle baglantili bir konu olmadigi, meseleye dikkatle bakildiginda, rahatlikla grlr). 

Soguk Savas Sonrasindaki atismalar

Fener Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi arasinda Soguk Savas sonrasindaki ilk nemli atisma, 1990li yillarin sonunda, Estonya Ortodoks Kilisesi nedeniyle ikti. 1920li yillarda Fener Patrikhanesi tarafindan kurulan Estonya Ortodoks Kilisesi, 1940larda Estonyanin Sovyetler Birliginin eline gemesinden sonra Moskova Patrikhanesine baglanmis ve Fener Patrikhanesi, 1978 yilinda, bu baglanmayi tanimisti. Fakat SSCBnin dagilip Estonyanin bagimsiz olmasindan sonra, Fener  Rum Patrikhanesi, 1978deki bu kararini iptal ederek, Estonya Ortodoks Kilisesini yeniden kendisine baglama girisiminde bulundu. Rusyadan her alanda kopup AB ve NATOya entegre olmak isteyen Estonya ynetimi de, bu konuda Fener Patrikhanesinin destegini istemisti. Fakat bu olay nedeniyle, Moskova Patrikhanesi ile Fener Rum Patrikhanesinin iliskileri, kopma noktasina geldi. Sonunda iki patrik, 1997 yilinda Odessada bulusarak, konuya zm buldular ve Estonyada biri Fenere, digeri ise Moskovaya bagli iki Ortodoks kilisesinin kurulmasina karar verildi. Bu noktada suna dikkat ekmek gerekir ki, Estonyanin nfusu sadece 1 milyon 300 bindir ve nfusunun nemli kismi ateist; bir dine mensup olanlarin ogunlugu da, protestan mezhebine mensuptur (Yani, Fener ile Moskovanin 1990larda iliskilerini kopma noktasina getiren mesele, kk bir lkenin nfusunun ok kk bir blmne iliskin bir meseleydi). Ek olarak, Estonyanin Rusya aisindan tasidigi nem, Ukraynanin tasidigi neme gre daha azdir. Bu durumda bile iki kilisenin iliskileri kopma noktasina geldiyse Ukrayna gibi Rusya aisindan ok byk nem tasiyan ve Rus Ortodoks Kilisesinin cemaatinin nemli  blmnn bulundugu Ukrayna nedeniyle ikacak bir gerginligin ok daha byk gerilimlere yol aacagi, tahmin edilebilir. 

Moskova, Fenere Nasil Bakiyor? 

Yukarida aktarmaya alistigimiz tarihsel gelismelerin sonucu olarak, Rus Ortodoks Kilisesinin Fener Patrikhanesine yaklasimini, syle zetleyebiliriz: Ruslar, Hristiyanligi Bizanstan aldiklari iin, Fener Rum Patrikhanesine tarihsel aidan saygi duyuyorlar ve Fener Rum Patrikhanesinin Ortodoks dnyasinda onursal olarak birinci oldugunu sylyorlar. Fakat bu birinciligin tamamen onursal oldugunu, Fenerin Ortodoks dnyasinda kesinlikle Vatikanin Katolik dnyasinda sahip oldugu trden yetkilere sahip olamayacagini ifade ediyorlar. Bunun disinda, Ruslar, bir zamanlar Feneri Trklere karsi himaye eden, onlarin var olmasini saglayan, biziz. Fenerin maddi sikinti iinde oldugu zamanlarda ona her trl yardimi yapan da biziz, diyerek, asil g merkezinin kendileri oldugunu vurguluyor. Ek olarak, Fenerin cemaatinin gnmzde sadece Istanbulda birka bin kisilik Rum Ortodoks ile sinirli oldugunu, buna karsilik Moskova Patrikhanesinin ikiyz milyona yakin bir cemaatle, Ortodoks dnyasinin en byk kilisesi oldugunu dile getiriyor. Iste bu aidan, Ukraynada milli bir kilise kurulup bunun Fener ve diger Ortodoks kiliseleri tarafindan taninmasi, 40 milyon civarinda Ukraynalinin Moskovanin ruhani alanindan tamamen ikmasina neden olacak ve Rus Ortodoks Kilisesinin liderlik iddialarina epey nemli bir darbe indirecektir.

Meselenin nemli bir boyutu da, Ukrayna i siyasetine iliskindir. Zira Ukraynanin 27 yillik bagimsizlik tarihinde meydana gelen iki adet Bati yanlisi ihtilalin ikisinde de (birincisi 2004 yili sonunda patlak veren Turuncu Devrim, digeri ise 2014te meydana gelen ihtilal), Ukraynadaki Bati yanlisi kiliseler rol oynamisti. Ukraynadaki seim dnemlerinde de, zellikle 2014 yilina kadarki dnemde, milliyeti papazlar Bati yanlisi ve milliyeti siyasetileri; Rusya yanlisi papazlar ise, Rusya yanlisi siyasetileri desteklemislerdir. 2014 yilindaki Bati yanlisi ihtilalin ardindan Rusya Kirimi ele geirip Ukraynanin dogusundaki ayrilikilara destek vermeye basladiktan sonra Ukraynada Rusya lehine aiklama yapmak vatana ihanet sayildigi iin, o tarihten beridir siyasetilerden hibiri, aika Rusya yanlisi tavir takinamiyor ve Moskova Patrikhanesinin Ukrayna Metropolitligi, eskisi kadar aik tavir gteremiyor. Buna karsilik, Moskova Patrikhanesine bagli bazi rahiplerin Ukraynanin dogusundaki ayrilikilara destek vermesi, bu kilisenin Ukraynadaki durumunu zorlastirdi. Bugnlerde her ne kadar Ukraynali devlet adamlari, milli kilise kurulmasinin Moskova Patrikhanesinin Ukrayna Metropolitliginin yasaklanmasi anlamina gelmeyecegini syleseler de, lke genelindeki sartlar dsnldgnde, su anda Moskova Kilisesinin denetiminde olan manastir ve kiliselerin pekogunun bir sekilde bu milli kiliseye geecegi ve Moskova Patrikhanesine bagli olan Ukraynali rahiplerden pekogunun bu yeni kiliseye geecegini tahmin etmek, zor degil. Bylelikle Rusya, Ukrayna zerindeki en nemli etki aralarindan birinden mahrum kalmis olacak.

Peki, Fener Patrikhanesi, 2008 yilinda Ukraynada milli kilise kurulmasina destek vermezken, neden bu yil byle bir adim atacagi ynnde mesajlar veriyor? Bunun da birka nedeni var. Birincisi, 2008 yilinda Ukraynada hem Rusyaya sempatisini aika belli edenlerin, hem de Moskova Patrikhanesine bagli olanlarin orani, ok daha fazlaydi. 2014 yilinda Rusyanin Kirimi ele geirmesi ve Dogu Ukraynada Rus yanlisi egilimlerin gl oldugu Donetsk ve Luganskin Rus yanlisi ayrilikilarin denetimine gemesi, buralarda yasayan ve Ukraynadaki Rus yanlisi liderlere ve akimlara destek veren milyonlarca kisinin Ukrayna siyasetinin disinda kalmasina neden oldu (dolayisiyla, Ukrayna ynetiminin denetimindeki blgelerde, Rus karsiti ve Bati yanlisi kesimlerin agirligi artti). Ayrica, Rusyanin Ukraynada saldirgan lke olarak kabul edildigi sartlarda, Rusya yanlisi olan kesimlerin de pekogu, yukarida belirttigimiz zere, tavrini aika gsteremiyor. Bu da, Fenerin girisimi aisindan ortamin 2008 yilina gre ok daha uygun olmasi anlamina geliyor. Diger taraftan, Fener ile Moskova arasinda ipler, 2016 yilinda koptu. Iki yil nce Fener Patrikhanesinin Giritte dzenledigi ve Bin yildan sonraki ilk Ortodoks Konsl olacagini syledigi toplantiya Moskova Patrikhanesinin katilmamasi ve Fenerin kendi liderlik iddialarini glendirecek byle bir girisimi desteklemek yerine karsi ikmasi, iki kilisenin iliskilerini, hi olmadigi kadar ktlestirdi. Bu nedenle bazi uzmanlar, Fener Patrikhanesinin Moskovadan bir sekilde intikam alacagini sylyor. 

Ukraynali siyasi gzlemcilerin de ifade ettigi zere, nmzdeki yil Ukraynada cumhurbaskanligi seimlerinin gereklesecek olmasi nedeniyle, Ukrayna Cumhurbaskani Petro Porosenko, milliyeti kesimlerin destegini yeniden kazanmasini saglayacak byle bir konuda somut sonu elde etmek istiyor ve abalarini buna odaklamis durumda.  
Sonu olarak, gerek Ortodoks dnyasinda gerekse eski Sovyet cografyasinda bizi epey sicak gnlerin bekledigini syleyebiliriz. 

Kiev

Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

 
Bu Haber in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Haber in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

   
   
Foto Galeri
Bu Kategoriye Ait Dier Haberler
19 Temmuz 1974 Gecesi - Magusa Aiklari(Adige Ilhan zsaray)
19 Temmuz 1974 Gecesi - Magusa Aiklari 8 Trk muhribi dnya savas tarihine geecek bir savas planinin ilk adimini atiyordu. Magusa aiklarinda turluyorlar, ...
 
KOD ADI: BOZKURT (TC Hakan Ayaz)
Kibris cumhuriyetini Yunanistana baglamak amaciyla Rumlarin 1958 yilinda baslattiklari Trklere karsi baski, yildirma ve yok etme politikalarina karsi o zamank...
 
Kibris Rum Kesimi NATOnun gizli yesi mi? - Ceyhun BOZKURT
Trkiye, Fatihten sonra ikinci sondaj gemisi Yavuzu Dogu Akdenize ugurladi. Yavuz burada sondaj alismalarini srdrecek. Arkasina basta yesi yapildigi AB o...
 
Ortadogu ve ABD-Iran Satran Oyunu - Yesim Demir
Iran ile ABD arasinda 40 yildan beri devam eden gvensizlik, iki devlet arasindaki iliskileri de sekillendirmistir. Bu gvensizlik, ABD Baskani Donald Trump dn...
 
Tsiprasdan Pontus Hamlesi - Bojidar IPOF
Yunanistan Resmi Gazetesinde, "Pontuslu Rumlarin Tarihsel Arsivi Hazirlama Komitesi" adli ortak bir komitenin kurulmasiyla ilgili olarak 31 Mayis 1919 tarihinde...
 
Trumpin Golan Tepeleri Kararinin Olasi Sonulari - Sabir Askeroglu
Trumpin son hamlesi artik uluslararasi iliskilerde g politikasinin ne iktigi, glnn hakli olabilecegi ve uluslararasi baglayiciligi olan kararlara rag...
 
ABDnin Israile Jesti: Golan Tepeleri - Yesim Demir
ABD Baskani Donald Trump, Kudsten sonra Golan Tepelerindeki "Israil egemenligini" taniyan kararnameyi imzaladi ve ardindan Israil, Gazze kent merkezini vurma...
 
Komplo Teorisi Degil Gerek - Sabahattin Ismail
Kuzey Kibris Trk Cumhuriyeti Cumhurbaskani Akinci, bir an nce sorunu "zme" ve Rum lider Anastasiadis ile birlikte 1 milyon dolarlik NOBEL BARIS DL alarak...
 
Ruhban Okulunu Amayan Kim? Bojidar IPOF
Okulun ailmasi tm vatandaslar iin baglayici olan kurallar erevesinde mmkndr. Aksi esitlik ilkesine aykiridir. Lozan, azinliklarin diger vatandaslarla ...
 
Yaptirimlarin Iran-in Iliskilerine Yansimasi Dr.Yesim DEMIR
Gemisten gelen kkl devlet gelenegine ve uygarliga sahip Iran ile in arasindaki iliskiler ok eskilere hatta M.֒ye kadar gitmektedir. Iliskiler her ne kadar...
 
Egede Yunan hava sahasi 12 mile ikartildi!. Kaynak Yeniag
Yunanistanda "Makedonya sorunu" yznden hkmet krizine yol aan Panos Kammenos, Savunma Bakanligindan istifa ettigi gn dahi Trkiyeye karsi kstah eylem v...
 
Trkn agir yk - ILBER ORTAYLInin yazisi
Birtakim adamlar hem milliyetiligin virs oldugundan bahsediyorlar hem de Rumeliden gelenlere bman ve akilsizca imalarda bulunuyorlar. Basinin bazi stunlar...
 
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
ZMRN DALARINDA YENDEN EKLER AACAK
Sheyl OBANOGLU
Kbrsta zm olur mu?
Atillla ILINGIR
Gagavuz Trkleri ile ilgili hi bilmedigimiz gerekler
Nevvl SEVINDI
Kbrs: Liderler Bulumas Mzakere Balatabilir mi?
Gzde Kili YASIN
Nedir Bu Asimetrik Tehdit? - 4
Sleyman ZMEN
KIBRIS SORUNUNUN BASLANGI NOKTASI YUNANISTANDAKI EKONOMIK KRIZ
Prof. Dr. Ata ATUN
Rza Mollov Kimdir (BRAM AHMED)
Metin EDIRNELI
Uzay Hukuku ve Bilinene Yolculuk
Mert NSAL
BIR GMENLIK HIKAYESI
Hseyin BASKIN
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri