Ana Sayfa  |  Hakkmzda  |  Dernek Tz |  Ynetim Kurulu  |  letiim

Anasayfa Faaliyetler Trkiye Balkanlar letiim Yazarlar Ariv
Anasayfa
Duyurular
Faaliyetler
Trkiye
Yunanistan/B.Trakya
Bulgaristan
Makedonya
Kosova
Arnavutluk
Bosna/Sancak
Romanya
Karada
Dier lkeler
Balkanlar
Trk Dnyas
Konuk Yazar
letiim
Yazarlar
Foto Galeri
Videolar
Ariv
Strateji/Eitim
ne kanlar
. . . . . . . . . .
Hulusi Akardan iprasa 12 mil yant: Fr Hatt devam edecek
Bulgaristan, Bulgarlatrma sreci davasnn sonulanmas iin Trkiyeden adli yardm istedi
Trkiyeden Yunanistana knama
skee Trk Birliinin internetteki sesi RADYO KULP yaynda
FET֒cleri Snr D Eden Polislerden 8i Komisyon nne kt
Prizren Belediyesinde Trkenin Kullanm stendi
Arnavutlukta polisle atan ar milliyeti Yunan hayatn kaybetti
Trkeden Bulgarcaya 3 bin 500 kelime gemitir
Bulgaristan parlamentosunda gndem Trk dizileri
RUBAFED Ynetim Kurulu Toplants (05.11.2018)
Dviz  
  Dolar : 5.4770
  Euro : 4.7907
Hava  
 
 
Video  
NUR PAAYI TANI...
RUBASAM YK zcan...
Balkanlar Benim Y...
RUBASAM Bk. Veki...
zcan Pehlivanol...
RUBASAM YNETCS...
HH LDER LTF ...
RUMELݴYE ELVEDA...
ELVEDA RUMEL-SKY...
ELVEDA RUMEL SK...
S. Krs  

Haberin Detay

Ana sayfaya Dn

Fener Moskova Savanda Yeni Etap (Deniz BERKTAY-Syledik.com)
.
10.08.2018

Bu yl, Ortodoks dnyasnn iki nemli kutbu olan Fener Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi arasnda belki de bu zamana kadarki en byk krizin patlak vermesi bekleniyor. Zira Fener Patrikhanesi, hem Rusya ynetiminin hem de Rus Ortodoks Kilisesinin (Moskova Patrikhanesi) byk nem verdii Ukraynay, kendi ruhani alan iinde ilan etti ve Ukraynada Rus Kilisesinden ayrlan milliyeti rahiplerin kurduu Kiev Patrikhanesini resmen tanmaya hazrlanyor.

 Bu konuda da ABDnin Fener Patrikhanesine ve Ukraynadaki milliyeti rahiplere etkin destek verdiine ynelik haberler, basnda kt. Balangta Fener Patrikhanesinin bu karar Temmuz ay sonunda (Ruslarn ve Ukraynallarn Hristiyanl kabulnn 1030. yldnm kutlamalar ncesinde) almas bekleniyordu. imdiyse, Fener Patrikhanesi Sinodunun Eyll banda yapaca toplantda alnmas beklenmekte. 

Ortodoks toplumlarda kilisenin milli kimlik inasnda nasl nemli bir yere sahip olduunu, bamszln kazanmak isteyen ve nfusunun byk ounluunu Ortodokslarn oluturduu milletlerin kimi zaman bamsz devletten nce bamsz milli kiliseye sahip olmaya altklar (Bulgarlar gibi) hatrlanrsa, Fener Patrikhanesinin  Moskova Patrikhanesiyle Ukrayna konusunda giritii mcadelenin sradan bir dini atma olmad grlr. Bu mcadele, bir ynyle, Ukraynann Rusyayla her anlamda balarnn kopartlmas meselesidir. te yandan, Fener Rum Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi arasnda Souk Sava dneminden bu yana iddetli gerilimlerin olduu ve Fenerin ABD; Moskova Patrikhanesinin ise Kremlin ynetimine paralel ekilde politikalar uygulad hatrlandnda, bu mcadelenin ayn zamanda, ABD-Rusya atmasnn dini ayan oluturduu anlalr.  Bu corafyada onbir yldan bu yana gazetecilik yapan ve Ortodoks dnyasn yakndan takip eden biri olarak, konuyu eitli boyutlaryla ortaya koymaya alacam. 

Milli Kimlik nasnda Kilisenin nemi 

Ukraynallar, tpk Rus ve Beyaz Ruslar (Belaruslar) gibi, Dou Slavlarnn bir kolu. Ukrayna, 45 milyonluk nfusuyla ve Avrupada Rusya ve Trkiyeden sonra yzlm bakmndan nc byk lke olmasyla, hem Rusya, hem de Bat asndan byk nem tayor. Ukrayna toplumunun byk ounluu, Hristiyanln Ortodoksluk mezhenbine mensup. Ancak Sovyetler Birliinin dalp Ukraynann bamszln kazand 1991 ylndan beridir, Ukrayna Ortodokslar, ayr kiliseye blnm durumda. Bunlardan birincisini, Moskova Patrikhanesinin Kiev Metropolitlii oluturuyor (metropolit, Ortodoks kiliselerinde patriin bir altnda, piskoposun ise bir stnde yer alan bir makam). Bunun dnda, Rusyadan her alanda ayrlmak gerektiini savunan Ukraynal papazlar, iki ayr kilisede toplanm durumda. Bir grup, Kiev Patrikhanesi adl bir kilisenin etrafnda birlemi, dier grup ise, Ukrayna Otosefal Ortodoks Kilisesini kurmu durumda. Fakat szn ettiimiz bu iki milliyeti kilise, dnyadaki dier Ortodoks kiliseleri tarafndan tannm deil.  Ukraynadaki Bat yanls yneticiler, bu iki kilisenin birleerek Fener Patrikhanesi tarafndan tannmasn ve bylelikle Ukraynann Rusyhadan her alanda kopmasn salamayaa alyorlar. Rusyadan bamsz ve Ukrayna milliyetisi ve Bat yanls izgideki bir Ukrayna kilisesinin, Rus kimliinden tamamen bamsz bir Ukrayna kimliinin yaratlmasnda da ok nemli  bir aama olaca dnlyor. 

Yeri gelmiken belirtelim, Ukrayna, Sovyetler Birliinin dalmasnn ardndan, eski Sovyet corafyasnda ulusal kimlik kriziyle en fazla kar karya kalan iki lkeden biri oldu (dieri de, yine bir Dou Slav topkumu olan Beyaz Ruslardr). Zira, birincisi, Ukrayna, dier pek ok eszki Sovyet cumhuriyeti gibi, bamszln bir kurtulu sava sonucunda elde etmemi, Sovyetler Birliinin dalmas sonucunda bamsz kalmt. Bamszln savamadan elde edilmesi nedeniyle, lke genelinde ulusal bilin, yakn yllara kadar, zayf durumdayd (Ukraynal aydnlarn ve siyasetilerin pek ounun da kabul ettii zere). Meseleyi daha da zorlatran bir nokta, Ukraynallarn Ruslarla ayn kkten gelmesi ve kltrel yaknlklaryd. Dier eski Sovyet cumhuriyetlerinde de (mesela Grcistanda veya Ermenistanda) insanlar Rusyayla m yoksa Batyla m yakn iliki kurulmal sorusuna farkl cevaplar vermi ve farkl siyasi eilimlere girmitir. Faakt bu lkelerde hikimse, acaba biz Grc deil de Rus muyuz, sorusunu sormamtr, nk dilsel ve kltrel adan, bir Ermeninin veya Grcnn Ruslardan tamamen farkl olduu, aikard. Ukraynadaysa, bamszln elde edilmesinden sonra yneticiler, Ukrayna ulusal kimliinin inasna ynelmi ve kamuoyuna, Ukraynann Rusyadan farkl olduunu anlatma abasna girmiti. Ukraynann ikinci cumhurbakan olan ve lkeyi tam on yl ynetmi olan Leonid Kumann mehur kitabnn bal, yneticilerin bu kaygsn anlatmaya yeter: Kitabn ad, Ukrayna, Rusya deildirdir ve Ukraynann zellikle ilk dnemdeki yneticileri, Ukraynann Rusya olmadn hem lke iinde, hem de uluslararas alanda anlatabilmek iin youn aba sarfetmilerdi.

Ukrayna Yneticilerinin Milli Kilise Kurma abalar  

Ukraynada birleik ve bamsz bir milli kilise kurulmas ve bunun Fener tarafndan tannmas konusundaki en youn giriimler, bundan tam on yl nce, Viktor Yuenkonun cumhurbakanl zamannda yaplm ve Yuenko, Dou Slavlarnn Hristiyanl kabulnn 1020. Yldnm etkinliklerine Fener Rum Patriini davet etmi, ancak Fener Patrii, o dnemde Moskova Patrikhanesini dorudan karsna almaktan ekinmiti. stelik de Moskova Patrikhanesi taraftarlarnn Kievde yaptklar kitlesel gsteriler, Fener Patriine, Ukraynada Rusyadan bamsz kilise kurma abasnn byk tepkiler ekeceini gstermiti. Fakat imdi, Fener Patriinin tavrnn farkl olduunu gryoruz.   

Bu yl bu gerginlik, Ukrayna Cumhurbakan Petro Poroenkonun giriimiyle Ukrayna Parlamentosunun Fener Rum Patrikhanesine Ukraynada milliyeti rahiplerin kurduu kiliseleri tanmas talebini ieren bir karar kabul etmesiyle balad. Ukrayna Cumhurbakan Petro Poroenko da, bu ylki Trkiye ziyaretinde stanbulda Fener Rum Patriini ziyaret ederek, bu konuda destek istedi. Toplantdan sonra yapt aklamada da Poroenko, Ukraynann mili bir Ortodoks kilisesine sahip olmaya hi bir zaman olmad kadar yakn olduunu syledi. Fener Rum Patriinin son haftalarda yapt aklamalar da, Fener Patrikhanesinin Ukraynada milliyeti evrelerin Ukraynay dini adan Rusyadan tamamen koparmaya ynelik giriimlerine destek verdiini ve Ukraynada Rus Kilisesinden bamsz  bir kiliseyi tanma eiliminde olduunu gsteriyor. Rusya ynetiminin ve Moskova Patrikhanesinin Feneri bundan vazgeirmeye ynelik aktan yapt giriimlerin, Fenerin bu konuda ataca nihai adm geciktirmekle birlikte, onu bundan tamamen vazgeirmeye en azndan u aamada- yetmedii grlyor. Bunun dnda, Ukrayna devlet adamlar, zellikle Ortodoks nfusa sahip lkelere yaptklar ziyaretlerde, buralardaki kiliseleri, Ukrayna milliyetilerine destek vermeye aryorlar. Mesela, Ukrayna Cumhurbakan Petro Poroenkonun geen ay Srbistana yapt seyahatte Ukraynann geleneksel mttefiki Hrvatistan ve Arnavutlar kzdracak ekilde Srbistan destekleyen aklamalar yapmas ve Srp Patrii Pavel ile grmesi, bu amaca ynelikti. Ayn ekilde, Ukrayna Parlamento Bakan Andrey Parubiy, Grcistana yapt ziyarette, Grc Ortodoks Patrii lia ile grerek, Ukrayna Kilisesinin kurulmas konusunda destek istedi.  

Rusyann da tam kar ynde, Ukraynann bu giriimlerinin boa kartlmas ynnde aba iinde olduunu gryoruz. Nitekim, geen ay Yunanistandan Rus diplomatlarn snrd edilmesinde, Yunan Kilisesini Ukrayna Kilisesinin kurulmas projesine kar tavr alma konusunda diplomatlk mesleinin gereklerini aacak ekilde hareket etmelerinin etkisinin olduu syleniyor. 

Ukraynann Rusya Asndan nemi 

Ukraynada 2014 ylnda meydana gelen Bat yanls ihtilal ve ardndan Rusyann Ukraynaya ait Krm Yarmadasn ele geirmesi, dnya gndeminde yllar yl alt sralarda yer alm olan Ukraynann Batyla Rusya arasndaki en nemli atma alanlarndan biri olduunu gstermiti.  Bir tarafta Zbigniev Brzezinski gibi ABD ynetimine yakn strateji uzmanlar, dier taraftaysa Aleksandr Dugin gibi Kremlin ynetimine yakn strateji uzmanlar, Ukraynann Rusya asndan yaamsal nem tad konusunda hemfikirdir. Rusya, eski Dou Bloku ve eski Sovyet cumhuriyetlerinden pek ounun kendi nfuz alanndan kp Batya entegre olmasn kabullenebilir ama Ukraynann kendisinden kopmasn kabullenemez. nk Ukraynann tamamen Batnn nfuz alanna girmesi (veya Bat dnyasyla btnlemesi) halinde Rusya, Balkanlar, Orta Avrupa ve Karadenize eriim imkanlarn byk lde yitirmekle kalmayacak, Rus ulusal kimliinin ne olduunu aklama konusunda da skntya decektir. Zira, Ruslar, bugn Ukraynann bakenti olan Kievin, tarihteki ilk Rus bakenti olduunu syler. Onlara gre, Kiev, Rus ehirlerinin anasdr.  Ukraynallar ve Beyaz Ruslarla birlikte Dou Slavlar grubuna mensup olan Ruslar, tarihteki ilk byk Dou Slav devleti olan ve 800l yllarla 1200l yllar arasnda varolan Kiev Prenslii devletinin bir Rus devleti olduunu, Ukraynal kimliinin ise, sonraki yzyllarda Polonyallarn etkisiyle ortaya kan daha yeni bir kimlik olduunu savunur. Ukrayna milliyetileri ise, Dou Slavlarnn bu ilk byk devleti olan Kiev Prensliinin bir Ukrayna devleti olduunu savunarak, bugnk Ruslarn, kuzeybatya giden baz Slav kabilelerinin Trkler ve Finlilerle karmas sonucunda tarih sahnesine ktn savunur. (Yani, her iki taraf da, sz, asli olan biziz. Dier taraf ise bir yan rndr, demeye getirir). Baka bir deyile, Ukrayna milliyetileri, Ruslarn Slav dnyasnn aabeyi olma iddiasna kesinlikle kar karak, aabeylik taslayacak biri varsa, biziz. Ruslar, tarih sahnesine ok daha ge km bir millettir, der. Ukraynadaki milliyeti rahiplerin lideri Kiev Patrii Filaret de, getiimiz gnlerde, Ukrayna Kilisesinin Rusyadan bamsz olmas, Rus Kilisesine ve Rusyaya byk bir darbe olacak ve Ruslarn kendi tarihlerini yeniden yazmalar gerekecek diyerek, meselenin dinden ibaret olmadn aka ifade etmiti.

Ruslar ve Ukraynallar, Nasl Hristiyan Oldu?   

Dou Slavlarnn Hristiyan olmas, szn ettiimiz bu Kiev Prenslii dnemine rastlar. Kiev Prensi Vladimir, o zamanlar daha ziyade bir kabile federasyonu durumunda olan prenslii merkezi bir devlete dntrmek ister. Oysa ki, Slavlarn o zamanki dini olan putperestlik, merkezilemeye imkan vermemektedir. Zira putperestlikte neredeyse her kyn kendi tanrs vardr. Bu artlarda lkedeki herkesin any dine inanmasnn ve ayn dini otoritelere bal olmalarnn lkeyi daha kolay btnletireceini dnen Prens Vladimir, bir rivayete gre, Mslmanlarn ve Musevilerin temsilcileriyle grr, fakat tatmin olmaz. Hristiyanln ise, o zamanlar iki byk kolu vardr: Katoliklik ve Ortodoksluk. Yine ayn rivayete gre, Vladimir, adamlarnn bir ksmn Almanyaya Katoliklii incelemeye, dierlerini ise, Bizansa (stanbula) Ortodoksluu incelemeye gnderir. Almanyaya gidenler, Katoliklii pek beenmez. Bizansa (stanbula) gelenler ise, Ayasofyadaki ibadetin bysne kaplrlar ve dndklerinde hkmdara, Ayasofyada bir ayine katldk ki, yer yznde miydik, gk yznde miydik anlayamadk, derler. Prens Vladimir de, bunun zerine, tercihini Hristiyanln Ortodoksluk mezhebinden yana kullanarak putperestlii yasaklar ve Ortodoksluu devletin resmi dini olarak ilan eder.(Bu olay, 988 ylnda gerekleir. Bu yl da bu olayn 1030. yldnm trenleriyle geiyor. Dou Slavlarnn Hristiyanl kabulnden yaklak 200 yl sonra o dnemlerin tarihini yazan Rahip Nestorun kitab, yukarda szn ettiimiz Mslman ve Musevi temsilcilerin Vladimirle grmelerini bire bin katarak anlatan ilgin bir eserdir).   

Dou Slavlarnn Hristiyanl kabulnden itibaren kilise, Rus ve Ukrayna halklarnn tarihinde nemli roller oynad. Kiev Prenslii dneminde bir prens ldnde, yeni prensin kim olacann belli olmad durumlarda metropolit (patrikten sonraki en st dzey dini grevli), prens vekili olarak lkeyi ynetiyordu. Kiev Prensliinin 1200l yllarda Trk-Mool kuvvetlerinin saldrlaryla yklmasndan sonra bugnk Rus ve Ukrayna topraklarnda siyasi birlik paralannca, kilise, Ruslarn birlik ve btnln salayan en nemli kurum haline geldi. lk balarda Kievde grev yapan metropolit, sonraki yzyllarda nce Vladimir kentine, daha sonra da, Moskovaya tand ve bylelikle, Moskova Prensliinin dier Rus prensliklerine kar stnlk kazanmasnda byk rol oynad. Metropolitin ilk balarda unvan, Kiev Metropoliti idi.  Moskovaya getikten bir sre sonra ise nce Moskova ve btn Rusya metropoliti unvann ald. 1589 ylndays, Boris Godunovun hkmdarl dneminde, Fener Patrii Moskovaya davet edildi, Osmanl ynetimi altnda maddi sknt iinde olduunu syleyen patrie maddi yardmlar yapld ve karlnda Fener Patrikhanesi, Moskova Kilisesini, patriklie ykseltti. 

Bugnk Ukrayna topraklarysa Kiev Prensliinin yklmasndan bir sre sonra nce Litvanya, daha sonra ise (1600lerin ortalarna kadar), Polonya egemenliine girdi. Buralarda birka kez Kiev Metropolitlii yeniden kurulduysa da, Ruslar, 988 ylnda temeli atlan Kiev Metropolitliinin varisinin Moskova Kilisesi olduunu ne srmektedirler. Bir taraftan Ruslar, Moskova Patrikhanesinin 988de kurulan kilisenin kesintisiz bir ekilde varisi olduunu (haleflik-seleflik ilikisinde bir kesintinin olmadn)  syleyerek, Ukraynann Moskovann ruhani alanna girdiini savunur. Ortodoks Kiliselerinde Protestanlardan farkl olarak, yoktan yeni bir kilise kurduunu ilan etmek, sz konusu deildir; kurulacak kilisenin dier Ortodokslar tarafndan meru kabul edilebilmesi iin ya Fener Patrikhanesi ya da dier Ortodoks kiliselerinin ounluu tarafndan tannmas ve bu kilisede sann havarileri zamanndan beri rahipliin selef-halef ilikisi iinde devredildiinin ortaya konmas gerekir. O nedenle, Ruslarn bu konudaki iddias, gl bir iddiadr. Buna karlk, Ukrayna milliyetileri, Moskova Kilisesinin 1300l yllarda Kiev isminden vazgetiini, bylelikle bugn 988de kurulmu Kiev Metropolitliinin halefi olduunu iddia edemeyeceini syler. 

Moskova: Bizansn Varisi Biziz

988de Hristiyanln resmen kabullnden itibaren Bizans, bugnk Rusya ve Ukrayna topraklarn hem kltrel hem de siyasi olarak etkisi altna alr. Ne var ki, Moskova Prensliinin 1300lerden itibaren glenmeye (ve dier Rus prensliklerini egemenlii altna almaya) balamasyla birlikte, bu etki zayflar.  1400l yllarda Osmanllarn stanbulu fethetme ihtimalinin belirmesi zerine, Bat Avrupadan yardm almak isteyen Bizans mparatorlarnn giriimiyle stanbul Kilisesi Romaya balandn ilan edince, Moskova ile stanbul arasndaki ilikiler tmden kopar. 1400lerin sonlarnda, Moskova Prensi III. van zamannda Moskova Kilisesi, Moskovann nc Roma olduu iddiasn ortaya atar. (III. van, son Bizans mparatoru XI. Konstantinin yeeni Prenses Sofiya ile evlenir. Bu evlilikten ocuklar olmasa da, Rus arlar, Bizansla akraba olduklarn iddia etmeye balar.) Buna gre, dnyada tane Roma vardr. Birincisi, bildiimiz Roma ehri ve Byk Roma mparatorluu, ikincisi stanbul/Konstantinopolis (Bizans mparatorluu), ncs de, Moskovadr. Birinci Roma, Hristiyanlktan sapm, Tanr da ceza olarak Romay barbarlara vermitir. kinci Roma da (Bizans) Hristiyanlktan sapm ve Tanr ceza olarak stanbulu Trklere vermitir. Hristiyanlkta says kutsal bir say olduu iin (Kutsal l Birlik), drdnc bir Roma olmayacak ve Moskova, kyamete kadar, Roma mparatorluunun (ve Bizansn) varisi ve dnyadaki Ortodokslarn koruyucusu olacaktr. (Bugn Rusyann simgesi olan ift bal kartal da, Bizans mparatorluunun simgesidir ve III. vann Bizansl prensesle evliliinden itibaren kullanlmaya balanmtr) Bylelikle artk Rus Kilisesi (ve tabii, Moskova ynetimi), kendisini stanbul Kilisesinin zerinde grmeye balyordu. 

stanbulun Trkler tarafndan fethedilmesinden sonra, Fatih Sultan Mehmet, Rum Patrikhanesine, o zamana kadar sahip olmad yetkileri vererek, Ortodoks mezhebine mensup Osmanl tebaasnn hem dini hem de dnyevi alanda idarecisi haline getirdi. te yandan, stanbuldaki patrikhane, zellikle 1500lerin sonlar ve 1600lerde parasal skntlar iine girince, Rus arlar, Fener Patrikhanesine parasal yardmda bulundular; karlnda da, Moskova Kilisesinin patrikhane statsne ykseltilmesi bata olmak zere, eitli konularda Rum Patrikhanesinden tavizler kopartacakt. 

Rusya, 1600lerin ortalarndan itibaren, bugnk Ukrayna topraklarn denetimi altna almaya balad. 1686 ylnda da, Rus Kilisesi, Ukraynay kendi alanna dahil etti. Dnemin Fener Rum Patrii IV. Dionisios buna onay verdiyse de, yerine gelen patrik ve Fener Patrikhanesi Sinodu, bu karar geersiz ilan etti. Belirtmek gerekiyor ki, Fener Rum Patrii IV. Dionisosun verdii kararn geerli olup olmad, bugn Moskova Patrikhanesi ile Ukraynal milliyeti rahipler ve Fener Patrikhanesi arasnda tartlan bir konu olmay srdryor. Ukraynann hangi kilisenin ruhani alannda olaca konusu da, 1686 ylndaki bu kararn meruluk derecesi ile yakndan balantl bir konudur. 

Souk Sava ve Kiliseler

Fener ve Moskova Patrikhanelerinin asl kar karya geldii dnem, kinci Dnya Sava sonrasdr. Bilindii zere 1917 ylndaki Ekim Devrimi sonucunda eski arlk Rusyas topraklarnda kurulan Sovyet ynetimi, daha ilk batan, din kurumuna pheyle yaklayordu. te yandan, Sovyet Devriminin lideri Lenin, din kurumunun zamanla kendiliinden ortadan kalkacan dnm ve pek zor kullanma yoluna gitmemiti. Ancak, 1924te Leninin lmyle yerine gelen Stalin, 1920li yllar boyunca dini eilimlerin azalmadn grnce, 1930lardan itibaren, dini zor kullanarak ortadan kaldrma yoluna gitti. Onbinlerce rahip kuruna dizilir veya srgne gnderilirken, onbinlerce kilise de, kapatld veya ykld. Ne var ki, kinci Dnya Sava yllarnda Stalin, dine ynelik youn bask politikas uygulamann ters sonularnn olacan grd ve bu politikay yumuatma yoluna gitti. Bundan da tede, zellikle Almanlarn sava kaybedecei belli olduktan sonra, Dou Avrupaya ve Balkanlara Sovyetler Birliinin mi yoksa ngiliz-Amerikan ittifaknn m egemen olaca konusu gndeme gelmiti. Stalin, savatan sonra Dou Avrupa ve Balkanlara egemen olmak istiyor fakat bunun sadece komnizm propagandas yaparak halledilemeyeceini gryordu. Bu nedenle, bu lkeleri dini adan da etki altna almak amacyla, 1943 ylnda, Moskova Patrikhanesini yeniden kurdurdu (bunun ncesinde, 18 yldr yeni patrik seilmemiti). Sovyetler Birliinin Dou Avrupada etki kurmak iin dine bavuracan gren ABD de, o dnemde Fener Rum Patrii olan, fakat sol eilimli olan V. Maksimosu istifa ettirterek, yerine, ABD Ortodokslarnn ba (bapiskopos) Athenagorasn Fener Patrii seilmesini salad. Athenagoras, 1949 ylnda, ABD Bakan Trumann zel uayla stanbula gelecek ve bir gn iinde Trk vatandalna geirilip hemen ardndan patrik seilecekti (Patrik Athenagoras, yllar sonra verdii bir mlakatta, Ben, Truman Doktrininin dini ayan oluturuyordum, diyecekti). Bylelikle Fener Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi, Souk Savan dini cephesini oluturdular. ki kilise arasndaki bu g mcadelesi, Souk Savatan sonra da devam etti. 1990l yllarda, eski Dou Bloku ve eski Sovyet corafyasnda ABD ile Rusya arasnda nfuz mcadelesi yaanrken, Fener Patrikhanesi ABD; Moskova Patrikhanesi ise Rusya ynetimi ile paralel ekilde hareket etti. Gnmzde de iki kilise, sz geen devletlerin d politikalarna paralel ekilde hareket ediyor. (ABDnin srekli olarak Trkiyeye Fener Patrikhanesinin ekmeniklik statsn tanmas, yani sadece Trkiyedeki Rum cemaatinin deil de btn Ortodokslarn lideri olduunu kabul etmesi konusunda telkinlerde bulunmas, Trkiyedeki Rum vatandalarn insan haklaryla ilgili bir konu deil, dorudan doruya ABDyle Fenerin Dou Avrupa politikalaryla balantl bir konudur. Fener Patrikhanesinin dier Ortodoks kiliseler zerinde yetki sahibi olup olmamasnn stanbuldaki Rum vatandalarn mlkiyet haklar veya din ve inan hrriyetleriyle balantl bir konu olmad, meseleye dikkatle bakldnda, rahatlkla grlr). 

Souk Sava Sonrasndaki atmalar

Fener Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi arasnda Souk Sava sonrasndaki ilk nemli atma, 1990l yllarn sonunda, Estonya Ortodoks Kilisesi nedeniyle kt. 1920li yllarda Fener Patrikhanesi tarafndan kurulan Estonya Ortodoks Kilisesi, 1940larda Estonyann Sovyetler Birliinin eline gemesinden sonra Moskova Patrikhanesine balanm ve Fener Patrikhanesi, 1978 ylnda, bu balanmay tanmt. Fakat SSCBnin dalp Estonyann bamsz olmasndan sonra, Fener  Rum Patrikhanesi, 1978deki bu kararn iptal ederek, Estonya Ortodoks Kilisesini yeniden kendisine balama giriiminde bulundu. Rusyadan her alanda kopup AB ve NATOya entegre olmak isteyen Estonya ynetimi de, bu konuda Fener Patrikhanesinin desteini istemiti. Fakat bu olay nedeniyle, Moskova Patrikhanesi ile Fener Rum Patrikhanesinin ilikileri, kopma noktasna geldi. Sonunda iki patrik, 1997 ylnda Odessada buluarak, konuya zm buldular ve Estonyada biri Fenere, dieri ise Moskovaya bal iki Ortodoks kilisesinin kurulmasna karar verildi. Bu noktada una dikkat ekmek gerekir ki, Estonyann nfusu sadece 1 milyon 300 bindir ve nfusunun nemli ksm ateist; bir dine mensup olanlarn ounluu da, protestan mezhebine mensuptur (Yani, Fener ile Moskovann 1990larda ilikilerini kopma noktasna getiren mesele, kk bir lkenin nfusunun ok kk bir blmne ilikin bir meseleydi). Ek olarak, Estonyann Rusya asndan tad nem, Ukraynann tad neme gre daha azdr. Bu durumda bile iki kilisenin ilikileri kopma noktasna geldiyse Ukrayna gibi Rusya asndan ok byk nem tayan ve Rus Ortodoks Kilisesinin cemaatinin nemli  blmnn bulunduu Ukrayna nedeniyle kacak bir gerginliin ok daha byk gerilimlere yol aaca, tahmin edilebilir. 

Moskova, Fenere Nasl Bakyor? 

Yukarda aktarmaya altmz tarihsel gelimelerin sonucu olarak, Rus Ortodoks Kilisesinin Fener Patrikhanesine yaklamn, yle zetleyebiliriz: Ruslar, Hristiyanl Bizanstan aldklar iin, Fener Rum Patrikhanesine tarihsel adan sayg duyuyorlar ve Fener Rum Patrikhanesinin Ortodoks dnyasnda onursal olarak birinci olduunu sylyorlar. Fakat bu birinciliin tamamen onursal olduunu, Fenerin Ortodoks dnyasnda kesinlikle Vatikann Katolik dnyasnda sahip olduu trden yetkilere sahip olamayacan ifade ediyorlar. Bunun dnda, Ruslar, bir zamanlar Feneri Trklere kar himaye eden, onlarn var olmasn salayan, biziz. Fenerin maddi sknt iinde olduu zamanlarda ona her trl yardm yapan da biziz, diyerek, asl g merkezinin kendileri olduunu vurguluyor. Ek olarak, Fenerin cemaatinin gnmzde sadece stanbulda birka bin kiilik Rum Ortodoks ile snrl olduunu, buna karlk Moskova Patrikhanesinin ikiyz milyona yakn bir cemaatle, Ortodoks dnyasnn en byk kilisesi olduunu dile getiriyor. te bu adan, Ukraynada milli bir kilise kurulup bunun Fener ve dier Ortodoks kiliseleri tarafndan tannmas, 40 milyon civarnda Ukraynalnn Moskovann ruhani alanndan tamamen kmasna neden olacak ve Rus Ortodoks Kilisesinin liderlik iddialarna epey nemli bir darbe indirecektir.

Meselenin nemli bir boyutu da, Ukrayna i siyasetine ilikindir. Zira Ukraynann 27 yllk bamszlk tarihinde meydana gelen iki adet Bat yanls ihtilalin ikisinde de (birincisi 2004 yl sonunda patlak veren Turuncu Devrim, dieri ise 2014te meydana gelen ihtilal), Ukraynadaki Bat yanls kiliseler rol oynamt. Ukraynadaki seim dnemlerinde de, zellikle 2014 ylna kadarki dnemde, milliyeti papazlar Bat yanls ve milliyeti siyasetileri; Rusya yanls papazlar ise, Rusya yanls siyasetileri desteklemilerdir. 2014 ylndaki Bat yanls ihtilalin ardndan Rusya Krm ele geirip Ukraynann dousundaki ayrlklara destek vermeye baladktan sonra Ukraynada Rusya lehine aklama yapmak vatana ihanet sayld iin, o tarihten beridir siyasetilerden hibiri, aka Rusya yanls tavr taknamyor ve Moskova Patrikhanesinin Ukrayna Metropolitlii, eskisi kadar ak tavr gteremiyor. Buna karlk, Moskova Patrikhanesine bal baz rahiplerin Ukraynann dousundaki ayrlklara destek vermesi, bu kilisenin Ukraynadaki durumunu zorlatrd. Bugnlerde her ne kadar Ukraynal devlet adamlar, milli kilise kurulmasnn Moskova Patrikhanesinin Ukrayna Metropolitliinin yasaklanmas anlamna gelmeyeceini syleseler de, lke genelindeki artlar dnldnde, u anda Moskova Kilisesinin denetiminde olan manastr ve kiliselerin pekounun bir ekilde bu milli kiliseye geecei ve Moskova Patrikhanesine bal olan Ukraynal rahiplerden pekounun bu yeni kiliseye geeceini tahmin etmek, zor deil. Bylelikle Rusya, Ukrayna zerindeki en nemli etki aralarndan birinden mahrum kalm olacak.

Peki, Fener Patrikhanesi, 2008 ylnda Ukraynada milli kilise kurulmasna destek vermezken, neden bu yl byle bir adm ataca ynnde mesajlar veriyor? Bunun da birka nedeni var. Birincisi, 2008 ylnda Ukraynada hem Rusyaya sempatisini aka belli edenlerin, hem de Moskova Patrikhanesine bal olanlarn oran, ok daha fazlayd. 2014 ylnda Rusyann Krm ele geirmesi ve Dou Ukraynada Rus yanls eilimlerin gl olduu Donetsk ve Luganskn Rus yanls ayrlklarn denetimine gemesi, buralarda yaayan ve Ukraynadaki Rus yanls liderlere ve akmlara destek veren milyonlarca kiinin Ukrayna siyasetinin dnda kalmasna neden oldu (dolaysyla, Ukrayna ynetiminin denetimindeki blgelerde, Rus kart ve Bat yanls kesimlerin arl artt). Ayrca, Rusyann Ukraynada saldrgan lke olarak kabul edildii artlarda, Rusya yanls olan kesimlerin de pekou, yukarda belirttiimiz zere, tavrn aka gsteremiyor. Bu da, Fenerin giriimi asndan ortamn 2008 ylna gre ok daha uygun olmas anlamna geliyor. Dier taraftan, Fener ile Moskova arasnda ipler, 2016 ylnda koptu. ki yl nce Fener Patrikhanesinin Giritte dzenledii ve Bin yldan sonraki ilk Ortodoks Konsl olacan syledii toplantya Moskova Patrikhanesinin katlmamas ve Fenerin kendi liderlik iddialarn glendirecek byle bir giriimi desteklemek yerine kar kmas, iki kilisenin ilikilerini, hi olmad kadar ktletirdi. Bu nedenle baz uzmanlar, Fener Patrikhanesinin Moskovadan bir ekilde intikam alacan sylyor. 

Ukraynal siyasi gzlemcilerin de ifade ettii zere, nmzdeki yl Ukraynada cumhurbakanl seimlerinin gerekleecek olmas nedeniyle, Ukrayna Cumhurbakan Petro Poroenko, milliyeti kesimlerin desteini yeniden kazanmasn salayacak byle bir konuda somut sonu elde etmek istiyor ve abalarn buna odaklam durumda.  
Sonu olarak, gerek Ortodoks dnyasnda gerekse eski Sovyet corafyasnda bizi epey scak gnlerin beklediini syleyebiliriz. 

Kiev

Facebook! da Payla   Twitter! da Payla  

  

 
Bu Haber in Toplam 1 Kii Oy Verdi...
 

 
Yorumlar Yorum Yaz

Bu Haber in Henz Yorum Yaplmam.lk Yorumu Siz Yapmak in Tklaynz

   
   
Foto Galeri
Bu Kategoriye Ait Dier Haberler
Yunanistann Aznlk politikas: Bat Trakyada Trk Aznlk yoktur
Cengiz merin yazs...
 
Ve Ortodoks Dnyasnda pler Koptu - Deniz Berktay
Ortodoks dnyasnn iki nemli merkezi olan Fener ile Moskova Patrikhaneleri arasndaki gerilim, ak bir atmaya dnt. ...
 
Rus Patrikhanesi Trkiyede Kilise Aarsa - Bojidar POF
2 Ekimde Yunanistan Ortodoks Kilisesinin Sen Sinodu; Rum Patrikhanesinden ayr olarak Ukrayna Kilisesine zerklik verilmesi meselesini ieren bir toplant y...
 
Ben diyorum "tecavz adas" Sen diyorsun "dostluk ant" Kaynak Yenia: Ben diyorum "tecavz adas" Sen diyorsun "dostluk ant&q - Selcan TAI HAMOLU -Selcan TAI
Ben diyorum, "Eyyyy Geva Kaymakam, Akdamarn tantm iin sergilediin aba ne iyi, ne gzel, ne ho, gel bu ii tamamna erdir, btn dnya Ermeni komitac...
 
Panayrda milliyeti masada teslimiyeti - Hseyin Macit YUSUF/YENA Gazetesi
Kuzey Kbrs Trk Cumhuriyeti Cumhurbakan Aknc bu kede de paylatm zere, Kbrs Trknn felaketi olan, gvenliimizi ortadan kaldracak ekilde, Trk...
 
KTBYAT-310 Ouz ETNOLU (nce Vatan Gazetes)
TUNANIN TRK, TUNANIN TRKS Beyim Aman isimli eserinde okuyucusuna, Can Azerbaycandan esintiler sunan Afar elik, Tunann Trk, Tunann Trks i...
 
Kuzey Makedonya Neresidir? sim Krizi Gerekten zld M? - Dr.Galip A
ki devlet arasnda eyrek asr akn sredir devam eden uluslararas ve dahi tarihi bir bunalm yakn bir zamanda kt zerinde nihayete ermi grlyor. ...
 
Mill Dava Kbrs - Em. Bykeli Tugay Uluevik
Mill Dava Kbrs Kavram: Kbrs konusu 1950li yllarn bandan itibaren Trkiyede "mill dava" olarak benimsenmi. AnavatanYavru Vatan scak kucaklam...
 
KADFE DEVRMݔ VE ERMEN APOSTOLK KLSES: ERMENLER II KAREKNN STFASINI TALEP EDYORLAR- Nigar SHRALZADE
Ermenistandaki Kadife Devrimi etkilerini Ermeni toplumunun farkl alanlarda iki ay sonra bile devam ettiriyor. Yllarca sren otoriter rejim tarafndan ynet...
 
Fratn dousundaki PKK/YPG varl neden gndemde yok?"
Samiye ULUSOY/STANBUL, (DHA)-STANBUL Rumeli niversitesi Uluslararas ilikiler Blm Bakan Yrd. Do. Dr. Sleyman zmen Byk Orta Dou Projesi (BOP)nin b...
 
Balkanllar, Rumelililer ve suyun te taraf... Adnan SLAMOULLARInn yazs
Balkanllar, Rumelililer ve suyun te taraf... Kaynak Yenia: Balkanllar, Rumelililer ve suyun te taraf... - Adnan SLAMOULLARI ...
 
AH U BZM EZKLER
AKP Yalova Milletvekili aday Meliha Akyolun "Bat Trakyadan gelen, kendini ifade edemeyen, ezik insanlar" tarifinin kamuoyuna yansd dakikalarda, AKP Gene...
 
En ok Okunanlar  
Yazarlar  
ATIIN YOLDA
Sheyl OBANOLU
Bir zamanlar Avrupadan kaanlar bize snyordu
Nevvl SEVND
Kbrs sorunu zoraki zm kulvarnda
Prof. Dr. Ata ATUN
Kosova-Srbistan Mzakereleri: Arazi Deiimi Seenei
Gzde Kl YAIN
KIBRIS TRKLERNN KKEN VE SOSYO-KLTREL ZELLKLER
Sleyman ZMEN
IKBYde Referandum, Barzani, Trkmenler ve Trkiye
Dr. lhan Ylmaz CMERT
29 EKM-4 KASIM
Metin EDRNEL
BOSNA SAVAI -7
Eren Atala Eri
BATI KAYNAKLARINDA STANBULUN FETH
Hseyin BASKIN
100 TANIMLAMADA ORTADOU - IV
Ufuk SSL
randa Su Krizi Derinleiyor
Dr. Yeim DEMR
E-mail Listesi  

Ad Soyad

:

E-mail

:

Anket  
 

 

Rss | Sitene Ekle | Reklam |Knye |Gizlilik lkeleri |Bize Ulan
Sitemizdeki yaz, resim ve haberlerin her hakk sakldr. zinsiz, kaynak gsterilmeden kullanlamaz.
Web Tasarm

Haberler Haber Siteleri Haberler Haber Siteleri